Fen bilimlerine yönelik LGS sınavlarında sorulmuş sorular ile Milli Eğitim Bakanlığına ait kaynaklarda yayımlanan soruların beceri temelli sorular düzeyinde bazı değişkenler açısından incelenmesi

Amaç: Bu çalışmanın amacı 2020-2023 yılları arasındaki Liselere Geçiş Sistemi(LGS) Fen Bilimleri soruları ile Fen Bilimleri ders kitabı sorularının program alt konu alanı ve kazanımları, Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (FBDÖP) alan becerileri, TIMSS-2019 bilişsel alan çerçevesi konu alanları, akıl yürütme becerileri, K12 Beceri Çerçevesi Fen Bilimleri alan becerileri ile bilimsel bilgi düzeyine yönelik dağılımlarını belirlemek ve soruların okunabilirlik düzeylerini tespit etmektir. Materyal ve Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma verilerini 2020, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında LGS sınavındaki 80 adet Fen Bilimleri sorusu ile 2023-2024 eğitim-öğretim yılında kullanılan ders kitabından belirlenen toplam 24 adet Fen Bilimleri sorusu oluşturmaktadır. Araştırma verileri 2018 FBDÖP kazanımları, TIMSS-2019 bilişsel alan çerçevesi konu alanları, 2018 FBDÖP alan becerileri, K12 Beceri Çerçevesi Fen Bilimleri alan becerileri, akıl yürütme becerileri, bilimsel bilgi düzeyi ve okunabilirlik düzeylerinin bir arada bulunduğu şablona kaydedilmiştir. İnceleme sonucu yapılan analizlerin doğruluğu ve güvenirliği uzman görüşüyle sağlanmıştır. Bulgular: 2020-2023 yılları arasındaki LGS Fen Bilimleri soruları ile ders kitabı sorularının programdaki alt konu alanlarına göre dağılımı incelendiğinde en fazla sorunun "Basınç" alt konu alanlarından geldiği, "Türkiye'de Kimya Endüstrisi" ve "Elektrik Enerjisinin Dönüşümü" alt konu alanlarında hiç soruya yer verilmediği görülmüştür. Soruların, TIMSS-2019 bilişsel alan çerçevesi konu alanlarına göre analizinde en fazla "Bilgiyi Yorumlama", "Sonuç Çıkarma" ve "Tanımlama" konu alanlarını ölçmeye yönelik soruların yer aldığı, "Sentez", "Araştırma Tasarlama" ve "Genelleme" gibi akıl yürütme alt konu alanlarına yönelik soruların bulunmadığı görülmüştür. Soruların 2018 FBDÖP alan becerilerine göre incelenmesi sonucu en fazla "Analitik Düşünme" ve "Karar Verme" becerilerinin ölçülmeye çalışıldığı, "İletişim" ve "Takım Çalışması" becerilerinin soru analizlerinde yer almadığı belirlenmiştir. K12 Beceri Çerçevesi kapsamında en fazla "Bilimsel Veriye Dayalı Tahmin Becerisi", "Bilimsel Çıkarım Yapma Becerisi" ve "Tümdengelimsel Akıl Yürütme Becerisi"ni test eden sorulara yer verildiği, "Bilimsel Gözleme Dayalı Tahmin Becerisi", "Operasyonel Tanımlama Becerisi" ve "Bilimsel Sorgulama Becerisi" kategorilerini destekleyici soruların yer almadığı tespit edilmiştir. Akıl yürütme becerileri açısından ise en fazla "Nedensel Akıl Yürütme" ve "İlişkisel Akıl Yürütme" becerilerinin test edildiği , "Tümevarımsal Akıl Yürütme" ve "Orantısal Akıl Yürütme" becerilerini test eden az sayıda soru olduğu belirlenmiştir. Soruların, Sönmez Formülü kullanılarak anlaşılırlık/okunabilirlik düzeylerine göre analizi sonucu genellikle "Metin anlaşılabilir" düzeyde olduğu ve bunu "Metin açık ve anlaşılır" düzeyin takip ettiği görülmektedir. Sonuç: LGS Fen Bilimleri soruları ile ders kitabı sorularının 2018 FBDÖP kazanımları, 2018 FBDÖP alan becerileri ve K12 Beceri Çerçevesi alan becerilerine göre dengeli bir dağılım göstermediği görülmektedir. Bazı beceri ya da kazanımlarla ilgili hiç soru yer almazken bazılarıyla ilgili birden çok soru yer almaktadır. Bu bağlamda soruların program kazanımlarını ve becerileri yeterince temsil etmediği görülmüştür. TIMSS-2019 kapsamında soruların incelenmesi sonucu akıl yürütme bilişsel basamağındaki becerilerin ölçülmesine yönelik soru sayısının diğer alan becerilerine göre daha az olduğu tespit edilmiştir. Okunabilirlik düzeyleri açısından soruların genellikle anlaşılabilir düzeyde olduğu belirlenmiştir. Akıl yürütme becerilerine göre yapılan analizde her becerinin en az bir soru tarafından ölçüldüğü tespit edilmiştir. Bilimsel bilgi düzeylerine göre soru analizlerinde genellikle alt seviyelerde yığılma olduğu görülmüştür.