Fen eğitiminde alternatif ölçme değerlendirme yaklaşımlarının etkililiği: Bir meta analiz çalışması

21. yüzyıl dünyasında bilgiye ulaşmak kolay ve ulaşım araçlarının çok fazla olmasına karşın ulaşılan bilgilerin doğru yorumlanması ve değerlendirilmesi daha büyük önem taşımaktadır. Bu durumda tek tek yapılan çalışmalardan bir sonuca ulaşmak yerine ortak yönü olan çalışmaların uygun yöntemlerle birleştirilip yorumlanmasının daha etkili sonuçlar vereceği yargısına ulaşılabilir. Bu durum tek aşamalı değerlendirmelerden süreç odaklı ölçme ve değerlendirmelere ihtiyaç duyulmaya başlandığını göstermektedir. Alternatif ölçme ve değerlendirme öğrenciyi sadece bilgi birikimi açısından değil, bireysel farklılıklarını göz önünde bulundurarak değerlendirmeyi hedefleyen araçları kapsamaktadır. Bu tip değerlendirmelerin fen bilimleri dersindeki büyük avantajı ise öğrencinin bilgi birikiminin ve becerilerinin gerçek yaşamla olan ilişkisini ortaya koymasını sağlamasıdır. Bu çalışmanın amacı; fen eğitiminde son yıllarda önemi gittikçe aratarak daha fazla kullanılmaya başlanan alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımları ile ilgili güncel eğilimi belirlemektir. Çalışmanın yönteminde betimsel analiz ve meta analiz uygulanmıştır. Uygulamada veri toplama aracı olarak, betimsel analiz kodlama formu ve meta analiz kodlama formu olmak üzere ayrı iki form oluşturulmuştur. Çalışmada önce fen eğitimi alanında alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarıyla ilgili 2000-2023 yılları arasında yapılan ve Türkiye'de yayınlanan tüm çalışmalar taranmıştır. Literatür taraması sonucunda, fen eğitiminde alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımları hakkında yazılmış olan 299 makale, 244 yüksek lisans tezi ve 31 doktora tezi çalışmaya dahil edilmiştir. Bunlar betimsel olarak (yıl, örneklem grubu, içerik vb.) analiz edilerek bulgular oluşturulan grafikler üzerinden yorumlanmıştır. Ardından bunların içindeki deneysel olan ve alternatif ölçme ve değerlendirmeyi yalnızca değerlendirme aracı olarak kullanmış olan 44 çalışma (32 yüksek lisans tezi, 10 makale ve 2 doktora tezi) seçilerek CMA (Comprehensive Meta Analysis) programından yararlanılarak meta analiz yapılmıştır. Etki büyüklüğü endeksi, ortalamalar arasındaki standartlaştırılmış fark (d)= 1,04 olarak belirlenmiştir. Bu da alternatif ölçme ve değerlendirme araçlarının değerlendirme aracı olarak kullanılmasının Hedges's g'ye göre etki büyüklüğünün kuvvetli olduğu sonucuna ulaştırmaktadır. Sonuç olarak literatürde fen eğitiminde alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımları konusuyla ilgili yapılmış birçok araştırma bulunmasına rağmen, yapılan çalışmalar arasında bu değerlendirmenin karşılaştırmalı bir biçimde betimsel analizinin ve meta analizinin bulunduğu araştırmalara rastlanılmamıştır. Bu sebeple konuyla ilgili eksik kalan alanların tespiti noktasında çalışma yapacak araştırmacılara yol gösterici olacağı ifade edilebilir. Anahtar Kelimeler: Fen Eğitimi, Fen Öğretim Programı, Ölçme ve Değerlendirme, Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşımları, Meta analiz