Filistin-İran ilişkilerinin askerî ve siyasi boyutu (1996-2015)

Bu çalışmada, 1993 yılındaki Oslo Anlaşması'ndan sonra 1996'da Filistin hükümetinin kuruluşundan 2014'te İsrail'in Gazze'ye yaptığı saldırının sonuçlarının ortaya çıktığı 2015 yılına kadar olan İran-Filistin ilişkilerinin askerî ve siyasi etkileri incelenmeye çalışılmıştır. Bu dönemde, 2000 yılında İkinci Filistin İntifadası'nın başlaması, Gazze Şeridi'nin 2008, 2012 ve 2014 yıllarında üç kez saldırıya maruz kalması, Hamas hareketinin 2006'da Filistin milletvekili seçimlerini kazanması ve Gazze Şeridi'ne ambargo uygulanması gibi birçok hadise meydana gelmiştir. Yine aynı dönemde İran'da da önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu dönemde Muhammed Hatemi, Ahmedinejad ve Hasan Ruhani olmak üzere üç cumhurbaşkanı göreve gelmiştir. 1996-2015 yılları arasında İran'da genelde İran'ın bölgesel politikası, özelde ise Filistin politikasında önemli dönüşümler yaşanmıştır. Nitekim 2003'te ABD Irak'ı işgal etmiş, İran'a ekonomik yaptırımlar uygulanmış ve Ortadoğu'da "Arap Baharı" olarak adlandırılan devrimler gerçekleşmiştir. Filistin-İran ilişkilerinin askerî ve siyasi boyutunun etkilerini ve bu ilişkilerin geleceğini incelemek üzere çalışma üç bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde Filistin İran ilişkilerinin tarihi arkaplanı incelenmiştir. İkinci bölümde İran'ın Filistin'deki askerî ve siyasi nüfuzu incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Filistin meselesiyle İran arasındaki ilişkilerin önemi üzerinde durulmuştur. Çalışma hedeflerine ulaşmada farklı metodolojik yaklaşımlardan istifade edilmiştir. Bunlar arasında tarihsel metot ve siyasi analiz metodu bulunmaktadır. Çalışma sonucunda birtakım çıkarımlar yapılmıştır. Buna göre İran, Filistin'deki grupların askerî kapasitesinin geliştirilmesinde büyük bir rol oynamakla birlikte Filistin meselesine siyasi destek verme konusunda yeterli bir düzeyde rol almamıştır. Aynı şekilde çalışmada, İran'ın genelde Filistin, özelde ise Gazze Şeridi üzerinde nüfuz sahibi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Filistin'deki taraflara yapılan maddî desteğin, İran'ın burada nüfuz sahibi olmasında en önemli etken olduğu söylenebilir. Ancak bu nüfuz, Filistin'deki grup ve hareketlerle sınırlı olup Filistin halkının tamamını kapsamamaktadır. Yine çalışma sonucunda Filistin Yönetimi ile Filistin'deki grupların yaşadığı istikrarsızlık hali ile İran'la yaşanan ekonomik ve bölgesel krizlerin bir sonucu olarak, Gazze Şeridi'nin de gelecekte askeri açıdan kendi kendine yetebilir bir konuma gelmesiyle İran'ın Filistin meselesine karşı yapmış olduğu askerî ve siyasi desteğin gelecekte azalacağı öngörülmektedir.