Genel Kamu Hukuku açısından direnme hakkı

Direnme hakkı, insanlık tarihinin önemli dönüm noktalarının mihenk taşı ve hiçbir hukuk ve siyaset düşüncesinin görmezlikten gelemeyeceği bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Doktrinde bir tanım sorunu yaşayan direnme hakkına ilişkin ortaya konulacak normatif bir tanım bu hakkın kapsam ve sınırlarının belirlenmesi sorununu da beraberinde getirecektir. Devlet iktidarının kontrol altında tutulmasının ve sınırlandınlmasının bir aracı olarak direnme hakkı en genel anlamıyla, devlet organlarının hukuka aykırı eylem ve işlemlerine yönelen ancak pozitif hukuk tarafından yurttaşlara tanınan diğer yasal yolların dışında kalan her türlü hareket olarak ele alınmalıdır. Direnme hakkı özünde devrimsel bir nitelik taşımasına rağmen devrimden farklıdır. Bu farklılık özellikle bu iki kavramın hukuk karşısındaki konumlarında belirgin bir şekilde gözlenmektedir. Direnme hakkı, pozitif hukuktaki düzenleme çabalarına karşın buna ihtiyaç duymayan, meşruluk temelini doğal hukukta bulan bir evrensel insan hakkıdır. Oysa toplumsal düzenin ani ve tamamen değişimi anlamına gelen devrim hiçbir hukuk sistemi tarafından tanınıp düzenlenmemiştir. Çünkü hukukun temel amacı toplumsal düzenin adil bir şekilde düzenlenmesidir. Aksi bir durum, o hukuk sisteminin kendi varlık nedeniyle çelişmesi sonucunu doğuracaktır. Direnme hakkı, devletin anlamına ve içeriğine paralel olarak değişerek bir anlamda evrimleşmiştir. Önceleri içeriğinde yurttaşlara yöneticiyi öldürme hakkına varacak derecede geniş yetkiler tanıyan direnme hakkı, modern demokratik devlette "evcilleşerek" içindeki şiddet unsurunu atarak sivil itaatsizlik şeklini almıştır. Direnme hakkı bazı pozitif hukuk metinlerinde hatta bazı Avrupa ülkelerinin anayasalarında düzenlenmiştir. Ancak direnme hakkına anayasalarında yer veren devletler bu hakkın özgürlükçü demokratik temel düzenin savunulması amacıyla ve son çare olarak kullanılabileceğini belirtmişlerdir.