Genelci sosyal hizmet yaklaşımı ve çevresi içinde birey bağlamında intihar araştırması: Elâzığ örneği

Bu araştırmada, 1 Ağustos - 31 Ekim 2021 tarihleri arasında intihar davranışı neticesinde Elazığ Fırat Üniversitesi Hastanesine başvuran kişiler ve bu kişilerin ulaşılabilen yakınları ile araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılarak görüşülmüştür. Nitel olarak tasarlanan bu araştırmada, amaçlı örnekleme tekniği kullanılmıştır. Toplamda 31 vakaya ulaşılmış; 21'i intihar girişimcisi olmak üzere toplamda 55 kişi ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerin tamamı için vaka raporları hazırlanmıştır. Araştırmada görüşmeler sırasında elde edilen verilerin içerik analizi yapılmıştır. Bu sayede veriler tanımlanmış ve birbiri ile arasında bağlantı ve benzerlik kurulan veriler belirli kavramlar ve temalar üzerinden literatür desteği ile bir araya getirilerek yorumlanmıştır. Araştırmanın temel amacı, intihar davranışının temelinde yatan ailevi ilişki ağlarına ve günümüz aile yapılarının intihar davranışları için risk oluşturma düzeyine, intihar davranışı ile sonuçlanan hayat öykülerine ve ailevi ve toplumsal deneyimlere dayanarak; konuyu ekolojik yaklaşım, bağlanma kuramı ve krize müdahale yaklaşımı temelinde, genelci sosyal hizmet bakış açısı ile bütüncül bir şekilde anlamak, değerlendirmektir. Değerlendirmenin neticesinde kişilerin hayat öykülerinde yer alan problemlerinin geçmişi, bu problemlerin çözümü için başvurulan sosyal hizmet ve profesyonel destek kaynaklarının varlığı, iyilik halinin sağlanmasında bu desteklerin etki düzeyi ve mevcut ihtiyaçları belirlenerek; bir halk sağlığı sorunu olan intiharın çözümüne yönelik sosyal hizmet ve sosyal yardım ağının yapısı ve eksikliklerinin, genelci sosyal hizmet bakış açısı ile tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında değerlendirilen ve 3'ü ölümle sonuçlanan toplam 31 intihar davranışı vakası genel olarak değerlendirildiğinde; 29 vakada intihar davranışına neden olan sorunların uzun süreli bir geçmişe sahip olduğu, vakaların ve ailelerinin karmaşık problemlerinin bulunduğu görülmektedir. Gerçekleştirilen 55 görüşmeden elde edilen bilgilere göre ilgililerin tamamının herhangi bir sağlık kurumunda sosyal çalışmacı ile temas geçmişinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Edinilen bilgilere göre kronik hastalık öyküleri, bağımlılık öyküleri, öfke kontrol problemleri, kronikleşmiş ailevi problemleri ve uzun süreli maddi sıkıntıları bulunan bu kişiler psikolojik destek, danışma, yönlendirme ve bilgilendirme amacıyla dahi sağlık kurumlarında sosyal çalışmacılar ile iletişime geçmemiştir. Bu durum hem vakaların tespiti, hizmet kalitesi ve hizmetlerin kişilere ulaşımı hem de personel sayısı ve yetkinliği hususunda eksikliklerin söz konusu olduğunu açıkça göstermektedir. Bu açıdan değerlendirildiğinde sağlıkta sosyal çalışmacı istihdamının sınırlılığı, mevcut meslek elemanlarının sahadaki görev tanımlamalarında yaşanan sıkıntılar, personelin sorun alanlarında etkin ve verimli bir şekilde kullanılamaması, risk alanlarının tespiti ve ilgililere ulaşılması amacıyla düzenlenmiş planlı ve standartlaştırılmış hizmetlerin geliştirilmemesi gibi sorunların önemi daha iyi anlaşılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sosyal hizmet 1, İntihar 2, Genelci yaklaşım 3