Grafitli şeyl ayrışma ürünü killer ve kaymaya olan etkileri örnek çalışma: Narlıdere heyelan bölgesi

İzmir yöresinde yaygın olarak gözlenen ve Bornova Karmaşığı'nın matriksini oluşturan kumtaşı-şeyl ardalanması, körfezin güneyinde Balçova ve Narlıdere yörelerinde şeyl baskın halde gözlenir. Sondaj bulguları, 1/1000 ölçekli mühendislik jeolojisi haritası ve bu haritadan elde olunan jeolojik kesitlerden çıkartılan zemin profillerinde 3 farklı litolojik seviyenin varlığı dikkati çeker; 1. Yapay dolgular 2. Kumtaşı ve şeyl ardalanmalarından oluşan Bornova Karmaşığı'na ait otokton kayalar 3. Gri renkli, % 7'den az karbon içeren yüksek derecede ve/veya tamamen ayrışmış bitümlü şeyller. Karmaşık içerisindeki bitümlü şeyller mercekler halinde yer alırlar. İzmir Fayı'nın ve yüksek yamaç eğiminin bileşkesine aşırı yağışlar da eklenince bölgede potansiyel heyelan sahaları oluşmuştur. Bu çalışma sırasında Narbel (Narlıdere) ve Kabaoğlu (Balçova) bölgelerinde yeralan heyelanlar üzerinde mühendislik jeolojisi, jeoteknik çalışmalar, şev stabilitesi analizleri, petroğrafik analizler ve Xrd analizleri yapılmıştır. Bu çalışmada heyelanların kayma mekanizmaları, kaymayı oluşturabilecek zemin seviyesinin konumu, günümüz koşullarında ve/veya dinamik koşullarda yamaç stabilitesi ile ilgili sorunlar belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma alanlarında yapılan arazi çalışmaları ışığında, belirlenen noktalarda karotlu zemin sondajları açılmıştır. Sondajlardan alınan örneklerin mühendislik özelliklerini belirlemek amacıyla kıvam limitleri, tek eksenli sıkışma dayanımı, nokta yükleme dayanımı ve kesme deneyleri yapılmıştır. Deneyler D.E.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Zemin-Kaya Mekaniği laboratuvarında yapılmıştır. Sondajlar sırasında, zemin geçilen yerlerde, Standart Penetrasyon Testleri (SPT) yapılmış ve elde edilen veriler heyelanlı sahada kayma dairesinin tesbitine yönelik, düz alandakiler ise zemin profilinin ortaya konulmasının yanısıra zeminin taşıma gücü açısından değerlendirilmesine yönelik olarak kullanılmıştır. vii Heyelanların şev stabilite analizleri Plaxis yazılımı bünyesindeki doğrusal olmayan sonlu elemanlar yönteminde yapılmıştır. Plaxis programıyla yapılan şev stabilitesi çalışmaları doğrudan DEVAK (2005a)'dan alınmıştır. Bu çalışma kapsamında şev stabilitesi sonuçları mühendislik jeolojisi açısından değerlendirilmiştir. Narbel toplu konut alanında YASS 8,0 metre ve/veya yüzeye daha yakın konumdadır. Kayma dairesi derinlikleri T80'de 32 m. ve Hasan İçyer İlköğretim sahasında 23 m. olarak belirlenmiştir. Bahsedilen alanlarda bitümlü şeyller suya doygun koşullarda yeralmaktadır. Karbon içerikleri < %7 ve sert zemin ? zayıf kaya sınırında bulunan, fakat suya doygun şartlarda zemin haline dönüşebilen bitümlü şeyllerin kaymaları kontrol ettiği bu çalışmada belirlenmiştir. Su ile uzun süreli temas sonucunda, özellikle killi ortamların su içeriği önemli ölçüde artmaktadır. Sonuçta, bu tür ortamların kayma direnci azalmakta, boşluk suyu basıncı artmakta ve zaman içinde duraysızlık sorunları gündeme gelmektedir. Her iki bölgede yapılan arazi araştırmalarında, oluşan yamaç hareketlerinin ana nedeni yapay dolguların harekete duyarlı yamaçlar üzerinde biriktirilmesi olduğu anlaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Narbel (Narlıdere-İzmir), Kabaoğlu (Balçova-İzmir), grafitli şeyl, heyelan