Hakikat ötesi (post-truth) olgusunun haberin gerçeklik algısına etkisi: İstanbul'da bir saha araştırması örneği

Günümüze hâkim olan yeni medya ekolojisi, editoryal süzgeçten geçmeyen iletilerin dolaşımını, niteliğini ve en önemlisi de gerçeklik algısını etkilemiştir. Profesyonel olarak haber kavramının gerçeklik bağlamından koparılarak yozlaşmasında şüphesiz anaakım geleneksel medya ve sosyal/yeni medya profesyonellerinin farklı angajmanlarla haber olgusunun içini boşaltmasının etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Post-Truth olgusunun çağımızın bir gerçekliği haline gelmesiyle birlikte, artık hedef kitle için haberin gerçekliğinin bir önemi kalmamıştır. Haberin gerçekliğine inançsızlık sosyokültürel, sosyoekonomik ve eğitim seviyelerine rağmen bilinçli bir tercih haline gelmiştir. Çünkü hedef kitle artık haberi rasyonel olgular üzerinden okumak yerine; siyasal, ekonomik, kültürel, ideolojik olarak, yani algılarıyla okumayı tercih etmektedir. Böylelikle; pek çok araştırmanın da ortaya koyduğu üzere dünyada habere ve habercilere güven oranı düşmektedir. Bu çalışmada Hakikat Ötesi (Post-Truth) kavramının farklı yönleri derinlemesine analiz edilip, kuramsal çerçevesi çizilmiştir. Haber kavramı farklı yönleriyle incelenip, Hakikat Ötesi (Post-Truth) kavramının haber kavramına ve haberin gerçeklik algısına etkileri analiz edilmiştir. Devlet eliyle gerçek dışı haber yayımı Ocak 2020'de İran'da füzeyle vurularak düşürülen Ukrayna yolcu uçağı örneğiyle İran'ın resmî/yarı resmî haber ajanslarının onaylanmış(Verified) sosyal medya hesapları üzerinden incelenmiştir. İstanbul'un 39 ilçesinde farklı demografik özellikler gözetilerek 18-70 yaş arası 200 denekle yüz yüze görüşme yöntemiyle anket çalışması yapılıp kitlenin Post-Truth kavramı çerçevesinde haberin gerçekliği ve hakikati bağlamındaki düşünce ve yanıtları Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) anlamlı veriler haline getirilmiştir.