Halit Ziya Uşaklıgil'in romanlarında kadın ve kadın eğitimi

Batılılasma devri Türk edebiyatının usta romancılarından olan Halit Ziya Usaklıgil, romanlarındaki kadınları mekânın, irsiyetin ve terbiyenin sekillendirdigi bir varlık olarak ortaya koyar. Mekân, roman kadınları üzerinde bu unsurlardan en belirleyici olanıdır. Bu baglamda ev, kadının her anlamda varlıgını açıga çıkardıgı, her seyiyle var oldugu bir mekândır. Romanlarda ev içindeki kadınlar çogunlukta olmakla beraber, ev dısındaki kadınlar da önemli bir yer tutar. Romanlardaki ev içindeki kadınlar, evin hanımları, genç kızlar, çocuklar, hizmetçiler, bacılar ve mürebbiyeler olmak üzere bes bölümde incelenebilir. Evin hanımları, Azra hariç, genellikle orta yaslı ya da orta yasın üstündeki kadınlardır. Evin ruhuna sahip oldukları sürece mutludurlar. Evin düzeninden, hizmetçilerin denetiminden sorumludurlar. Evdeki genç kızlar, evin sorumluluklarından uzaktırlar. Çocuklar evin nesesi, ebeveynlerin birbirilerine olan bagın bir sembolüdür. Hizmetçiler ve bacılar, evin ikinci dereceden sahipleri, aileden biri gibidirler. Halit Ziya'nın romanlarında olumsuz bir kisilige sahip hiçbir hizmetçi ve bacı yoktur. Romanlarda, genç kızları egitmek üzere tutulan mürebbiyelerden Hacer'in ve Nihal'in mürebbiyeleri Kerime Hanım ve Mlle de Courton, evde ve dolayısıyla roman akısı içinde önemli bir yere sahiptirler. Ev dısındaki kadınlar, kapalı eglence mekânlarında ve mesire yerlerinde karsımıza çıkarlar. Kapalı eglence mekânlarındaki kadınların çogu yabancı uyrukludur. Memleketlerinden çalısıp para kazanmak için gelirler. Olumsuz çalısma sartları, bu kadınları yıpratır. Adi zevk ve eglence anlayısının nesnesi olan kadınlara, bu hayat tarzından uzak olan kisiler merhametle yaklasır. Mesire yerlerindeki kadınlarsa, maddiyatın besledigi asklarıyla, bütün stanbul'un dedikodu malzemesi olurlar. Mesire yerleri, yasak askların yasandıgı, çogunlukla, herkesçe tanınan bazı kadınların giyimlerini sergiledikleri bir podyum, halk için degil, nefsi için yasamayı prensip edinenlerin eglencede doyuma ulastıkları yerlerdir. Buradaki kadınlar iyi aile erkekleri ve evli erkekler için cazibeleri ve zekice oynadıkları ask oyunlarıyla tehlike olustururlar. Kadın hangi konumda ve hangi sartlarda olursa olsun egitimlidir; egitimin ehemmiyetinin farkındadır. Kadının toplumdaki, aile içindeki ve erkek karsısındaki yerini aldıgı egitim ve yetisme tarzı belirler. Kadın çalısmak için egitim almaz; egitim, belli bir dönem için yasamının bir parçasıdır.