Halkoyunları antrenörlerinin toksik liderlik davranışlarının sporcuların psikolojik sağlamlık ve tatmin düzeyleri üzerindeki belirleyici rolü

Bu çalışmanın amacı; halkoyunları sporcularının antrenörlerin toksik liderlik davranışlarına ilişkin algısının, psikolojik sağlamlık ve tatmin düzeyleri üzerindeki etkisini belirlemektir. Araştırmanın evrenini Türkiye Halkoyunları Federasyonu'na bağlı gençler ve büyükler kategorilerinde yer alan lisanslı sporcular olarak oluşturmaktadır. Araştırmanın yapıldığı 2019-2020 dönemde halkoyunlarında oynayan gençler ve büyükler gruplarından lisanslı sporcu sayısının 4856 erkek ve 6136 kadın olmak üzere toplam 10992 kişi olduğu belirlenmiştir. Sonuçların daha gerçekçi olması açısından toplam 713 kişi araştırmaya dahil edilmiştir. Çalışmada anket tekniği veri toplama aracı olarak kullanılmış olup veriler kolayda örnekleme yöntemi ile toplanmıştır. Araştırmada kullanılan Sporda Toksik Liderlik Ölçeği Can (2019) tarafından geliştirilmiştir. Can (2019), Çelebi ve arkadaşları (2015) tarafından geliştirilmiş olan Toksik Liderlik Ölçeği'ni sporda toksik liderliğe uyarlamış ve Sporda Toksik Liderlik Ölçeği'ni geliştirmiştir. Sporcuların psikolojik sağlamlığını ölçebilmek amacıyla bu araştırmada kullanılan Psikolojik Sağlamlık Ölçeği Smith ve arkadaşları (2008) tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin, Türkçe uyarlamasını ise Doğan (2015) yapmıştır. Sporcu Tatmin Ölçeği; 2008 yılında Türksoy tarafından doktora tezinde kullanılmıştır. Söz konusu ölçeği 2011 yılında Özmutlu "Bedensel Engelli Sporcularda Antrenörlerin Hizmetkâr Liderlik Davranışlarının Sporcu Tatmini İle İlişkisi" isimli çalışmasında kullanmak üzere geçerlilik ve güvenirlik çalışmasını yapmıştır. Sporculardan toplanmış olan veriler SPSS 20 paket programı ile analiz edilmiştir. Yapılan analizlerde sporcuların toksik liderlik algısının genel olarak düşük olduğu görülmüştür. Alt boyutlar bazında incelendiğinde; sporcuların, antrenörlerinin kısmen olumsuz ruh hallerinin olduğunu düşünseler de antrenörlerinin çıkarcı, değer bilmez ve bencil olmadıklarını düşündükleri belirlenmiştir. Bununla birlikte sporcuların psikolojik olarak sağlam oldukları ve tatmin düzeylerinin de genel olarak yüksek olduğu belirllenmiştir. Çalışmada, antrenörlerin toksik liderlik davranışlarına ilişkin algının ile sporcuların psikolojik sağlamlık ve tatmin düzeylerinin demografik özelliklere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğine bakılmıştır. Buna göre; toksik liderlik algısının kadın ve erkek sporcularda aynı düzeyde olduğu ortaya çıkmıştır. Toksik liderlik algısının sporcuların yaşları, eğitim durumları, antrenörlerin cinsiyeti açısından anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Bununla birlikte sporcuların halkoyunlarında oynama sürelerine ve antrenörlerin eğitmenlik durumuna göre toksik liderlik algısının anlamlı bir farklılaşma göstermediği ortaya çıkmıştır. Sporcuların psikolojik sağlamlılık durumları cinsiyetlerine, yaşlarına, eğitim durumlarına, halkoyunlarındaki sürelerine, antrenörün cinsiyetine göre anlamlı farklılık göstermiştir. Ancak antrenörlerin eğitmenlik durumunun sporcuların psikolojik sağlamlık düzeyleri üzerinde anlamlı etkisinin olmadığı söylenebilir. Benzer şekilde çalışmada sporcuların tatmin düzeyi cinsiyetlerine, yaşlarına, eğitim durumlarına, halkoyunlarında geçirdikleri süre, antrenörün cinsiyetine göre anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Ancak sporcuların tatmin düzeyinin antrenörlerin eğitmenlik durumuna göre bir farklılık göstermediği ortaya çıkmıştır. Çalışmada antrenörlerin toksik liderlik davranışları ile sporcuların psikolojik sağlamlık ve tatmin düzeyleri arasında negatif yönde ve anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Dolayısıyla toksik liderlik davranışları arttıkça sporcuların psikolojik sağlamlık ve tatmin düzeylerinde düşüş meydana geldiği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Antrenör, Halkoyunları, Toksik Liderlik, Psikolojik Sağlamlık, Tatmin, Sporcu