Hatırat ve mektuplar üzerinden medeniyet sancılarını okumak (Suriye-Filistin manzaraları: 1895-1918)

Bu çalışma, hatırat ve mektuplar üzerinden; Suriye-Filistin bölgesine ait bir coğrafyada ortaya çıkan medeniyet tasavvurlarını ele almaktadır. Suriye ve Filistin, 1. Dünya Savaşı'ndaki mağlubiyete kadar Osmanlı toprağı olarak varlık bulmaktaydı. Ancak 20. yüzyılın başlarında, bu coğrafyadaki siyasi gelişmeler yeni sınavların ortaya çıkmasını hızlandırmış, uzun ve periyodik atakların ortaya çıkardığı "kopma" düşüncesi söz konusu toprakları ana coğrafyadan ayırmıştır. Coğrafya üzerinden kopuşun; en az onun kadar önemli sayılması gereken bir bilinç ayrışmasına ön ayak olduğu söylenebilir. Yüzyılın yeni kurgusunda en çok tartışılan konular arasında yer alan medeniyet tasavvuru ve dönüşümü meselesine, o dönemi konu edinen hatırat ve mektup türlerinde geniş ölçüde yer verildiği görülmektedir. Bu çalışmada, Osmanlı'nın Suriye ve Filistin'deki hâkimiyetini kaybetmesinin nedenleri; Avrupa'nın bölgedeki hâkimiyetini arttırma çabaları; yönetimdeki ihmaller, rehavetler ve düzenin bozukluğu içerisinde Batı medeniyetiyle baş başa kalan yerli halkın bilinç ve şuur düzeyine dair genel görüntü, İslam medeniyetinin halkı birleştiren unsurlarının zayıflamasıyla halkta tezahür etme fırsatı bulan milliyetçilik gibi meseleler ve günümüzde çokça tartışılan birtakım konular vazife ya da seyahat gibi durumlar dolayısıyla gittikleri söz konusu coğrafyaya aşina dokuz yazar üzerinden müzakere edilmektedir. Ortak medeniyet tasavvurundan ayrışmayı gündem olarak öne çıkaran yeni bir muhayyile; seçilmiş yazar kadrosu, değişik gerekçeler ve konu başlıkları etrafında tarihsel, kültürel, edebi ve entelektüel bağlamlarıyla sunulmaktadır. Tez, bu çerçevede Suriye ve Filistin konusunu hızlandıran tartışmaları edebi kayıtlar eşliğinde konuşmaya davet etmektedir. Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Filistin, Hatırat, Mektup, Suriye, Orta Doğu.