Hemodiyaliz hastalarına sağlık inanç modeli doğrultusunda verilen eğitimin akılcı ilaç kullanımı üzerine etkisi

Amaç: Bu araştırma hemodiyaliz hastalarına Sağlık İnanç Modeli (SİM) doğrultusunda verilen eğitimin akılcı ilaç kullanımı üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapıldı. Materyal ve Metot: İki aşamada gerçekleştirilen araştırmanın, birinci aşaması metodolojik, ikinci aşaması ise ön test–son test randomize kontrollü deneme modeli olarak gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini araştırmanın yürütüldüğü diyaliz ünitelerinde hemodiyaliz tedavisi alan tüm hastalar (n=396) oluşturdu. Yapılan güç analizi sonucunda örneklem büyüklüğü 132 birey olarak belirlendi (66 deney, 66 kontrol). Araştırma Malatya ve Elazığ illerinde Mart 2017- Eylül 2018 tarihleri arasında yapıldı. Veriler "Hasta Tanıtım Formu" ve araştırmacılar tarafından geliştirilen "Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği (AİKÖ)" kullanılarak toplandı. Deney grubundaki hastalara SİM doğrultusunda akılcı ilaç kullanımı eğitimi 15 gün ara ile iki kez verildi. Verilerin değerlendirilmesinde, tanımlayıcı istatistikler, cronbach alfa, ki-kare, bağımlı ve bağımsız gruplarda t testi kullanıldı. Bulgular: Ön test ölçüm verilerine göre deney grubunun AİKÖ puan ortalaması 60.29±10.17, kontrol grubunun puan ortalaması 62.85±9.94'tür. Son test ölçüm verilerine göre deney grubunun AİKÖ puan ortalaması 78.80±8.16, kontrol grubunun puan ortalaması 63.48±9.77'dir. Deney ve kontrol grupları arasında ön test puanları arasındaki farkın istatistiksel açıdan önemli olmadığı, son test puanları arasındaki farkın ise önemli olduğu saptandı (p<0.001). Sonuç: Yapılan analizlerde SİM doğrultusunda verilen eğitimin, hemodiyaliz hastalarının akılcı ilaç kullanımını arttırdığı saptandı. AİKÖ' nin akılcı ilaç kullanımını ölçmek için kullanılması, SİM' in akılcı ilaç kullanımı ile ilgili verilecek eğitimlerde rehber olarak kullanılması ve hemodiyaliz hastalarına akılcı ilaç kullanımı eğitimlerinin verilmesi önerilebilir. Anahtar Kelimeler: akılcı ilaç kullanımı, hemodiyaliz, sağlık inanç modeli, hemşirelik