Hemşirelerde değersizlik algısı üzerine nitel bir araştırma

Bu çalışma, hemşirelerin meslek yaşamları boyunca karşılaştıkları deneyimlerin, değersizlik algısının oluşumuna nasıl zemin hazırladığını ve bu algının bireysel ile mesleki yaşantılarına nasıl yansıdığını derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda çalışmanın temel amacı, hemşirelerin yaşadığı değersizlik algılarının nedenlerini ve sonuçlarını anlamak ve bu algının azaltılmasına yönelik çözüm önerileri geliştirmektir. Bu çalışma nitel araştırma yöntemiyle yürütülmüştür. Durum çalışması deseni benimsenmiştir. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veriler, bir devlet hastanesinde görev yapan 29 yoğun bakım hemşiresiyle yüz yüze gerçekleştirilen görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Görüşmeler sonucunda elde edilen veriler, içerik analiziyle değerlendirilmiş ve katılımcıların ortak görüşlerinden yola çıkılarak belirli kategoriler oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda, hemşirelerin değersizlik algısını nasıl tanımladıklarıyla ilgili 5 kategori tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulardan en önemli üç tanesi şunlardır: "Önemsenmeme ve Küçümsenme", "Karşılık Alamama", "Aşağılanma ve Psikolojik Şiddet"tir. Hemşirelerin değersizlik algılarının sebepleriyle ilgili 8 kategori tespit edilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda en belirgin ve yaygın kategori "Psikolojik Şiddet" olarak öne çıkmıştır. "İş Yükü ve Çalışma Koşulları" ve "Mesleki Değersizleştirme ve Statü Sorunları" önemli diğer kategoriler arasındadır. Değersizlik algısının hemşireler üzerindeki etkisine dair 6 adet kategori elde edilmiştir. Analizler sonucunda en önemli bulgulardan arasında "Tükenmişlik ve Motivasyon Kaybı", "Negatif Davranışsal ve Fiziksel Tepkiler" ve "Depresif Belirtiler ve Umutsuzluk" olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında ayrıca hemşireler açısından değersizlik algısının mesleğe ve kuruma etkisi değerlendirilmiş ve şu 3 kategori saptanmıştır. Yapılan analizler sonucunda; "Örgütsel Duyarsızlaşma ve Motivasyon Kaybı", "Mesleki Kimlik ve Anlam Krizi" ve "Örgütsel İşleyişte Bozulma ve Kurumsal Riskler" en belirgin kategoriler olarak öne çıkmıştır. Son olarak, hemşirelerin, çalıştıkları kurumda kendilerini daha değerli hissedebilmeleri için yapılması veya kaçınılması gereken durumlara ilişkin görüşlerinden hareketle 7 kategori elde edilmiştir. En önemli ve belirgin şekilde ortaya çıkan kategoriler arasında "Çalışma Koşulları ve İş Yükü Yönetimi", "Yönetsel Destek ve İnsani İletişim" ve "Dinlenme ve Aile Yaşamı" olduğu saptanmıştır. Araştırma sonucunda; hemşireler, yaptıkları işin sağlık sistemi için kritik bir role sahip olmasına rağmen hak ettikleri değeri görmedikleri kanaatindedir. Bu değersizlik algısının çok sayıda nedene ve sonuçlara dayanan karmaşık bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır. Uzun vadede bu durumun hem hemşireleri hem de kurumların işleyişini olumsuz yönde etkileyebileceği görülmektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, hemşirelerin değersizlik algısının azaltılması için çalışan memnuniyetine yönelik politikaların geliştirilmesi ve konuya dair farkındalığın artırılması gerektiği söylenebilir. Çalışmanın hemşirelik mesleği özelinde literatürdeki önemli bir boşluğu doldurma potansiyeline sahip olduğu düşünülmektedir.