Herzberg'in Çift-Faktör Teorisi ve bilgi çalışanlarının motivasyonu ve iş doyumu: Vakıf üniversitelerindeki akademisyenler üzerine bir araştırma

Son yıllarda, özellikle (1950'lerden itibaren) üçüncü sanayi devriminden sonra, dünya ekonomisinde daha fazla bilgiye dayalı bir ekonomiye doğru bir kayma gözlemlenmektedir. Bu, Çift-Faktör Teorisinin Frederick I. Herzberg tarafından motivasyon ve iş tatmini teorisi olarak ortaya atıldığı zamandır. Bu süreçten başlayarak, giderek daha fazla bilgiye dayalı bir ekonomiye geçişle birlikte bilgi çalışanlarının sayısı ve önemi artmıştır. Bu çalışma, bilgisiyle emek yaratan bilgi çalışanlarını, daha açık ifade etmek gerekirse, Türkiye'deki vakıf üniversitelerinde görev yapan akademisyenleri incelemeyi amaçlamaktadır. Akademisyenler bilginin önemli bir parçası ve merkezidirler ve birçok alanda bilgi çalışanı yetiştirmeye büyük katkı sağlarlar. Bu araştırma, Herzberg'in teorisinde yer verilen hijyen ve motivasyon faktörlerinin önemini ve vakıf üniversitelerinde çalışan akademisyenlerin motivasyon ve iş tatmini ile ilgili görüşlerini belirlemek amacıyla oluşturulan altı araştırma sorusunu incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu çalışmada gömülü karma yöntem modeline sahip betimsel bir araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak çevrimiçi bir anket kullanılmıştır. Çift-Faktör Teorisi çerçevesinde oluşturulan anket Filtvedt (2016) tarafından hazırlanmış ve akademisyenler için kullanılmak üzere uyarlanmıştır. Nicel ve nitel veriler, çevrimiçi anket aracılığıyla toplanmıştır; nitel veriler katılımcıların fikir ve yorumlarını eklemeleri için ankete eklenen açık uçlu bir soru aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmaya Türkiye'deki vakıf üniversitelerinde görev yapan 64 akademisyen katılmıştır. Nicel verilerin analizinde betimleyici istatistikler kullanılmıştır. Açık uçlu soru aracılığıyla toplanan nitel verilerin analizi için içerik analizi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar, Çift-Faktör Teorisinde yer verilen faktörleri doğrulamıştır. Türkiye'deki vakıf üniversitelerinde bilgi çalışanı olarak akademisyenler, Herzberg'in Çift-Faktör Teorisi ile oldukça uyumlu yanıtlar verdiler. Hijyen ve motive edici faktörlerle ilgili her bir soru için verilen cevapların ortalama ve standart sapma değerlerine bakıldığında, akademisyenler için tüm faktörlerin oldukça önemli olduğu açık bir şekilde görülmektedir. Herzberg'in teorisindeki tüm faktörler akademisyenler tarafından oldukça önemli bulunsa da, veriler incelendiğinde ve verdikleri cevaplar göz önüne alındığında, en önemli hijyen faktörlerinin genel olarak Ücret, Çalışma Koşulları ve Yönetim/Denetim altında toplandığı, en önemli motive edici faktörlerin ise genel olarak Gelişme, İşin Kendisi ve Özerklik altında gruplandığı görülmüştür. Bu çalışmanın nihai amacı, yurtdışındaki özel üniversiteler ile organizasyon yapısı olarak büyük benzerlikleri olan Türkiye'deki vakıf üniversitelerinde çalışan akademisyenlerin ve onların önemli bir iş sektörü olan eğitim alanında yönetiminin, günümüzün bilgiye dayalı ekonomisinde, daha verimli ve başarılı olması adına motivasyonlarının ve iş doyumlarının anlaşılmasına katkıda bulunmaktır. Anahtar Kelimeler: Herzberg'in Çift-Faktör Teorisi, Motivasyon, İş Doyumu, Akademisyenler, Bilgi Çalışanları