HIV pozitif hastaların sosyodemografik özellikleri, genel psikolojik durumu ve yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi

Çalışmamızda kliniğimizde Human Immunodeficiency Virus/ Acquired Immune Deficiency Syndrome (HIV/AIDS) tanısı ile takip ettiğimiz hastaların epidemiyolojik özellikleri, yaşam kaliteleri, psikolojik durumu, hastalara uygulanan farklı antiretroviral tedavi (ART) rejimlerine olan virolojik ve immünolojik cevabın değerlendirilmesi, tedaviyle ilişkili yan etkiler, hastaların tedaviye olan uyumunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmamıza 1 Ocak 2003–31 Aralık 2020 tarihleri arasında Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği'nde doğrulaması yapılmış HIV/AIDS tanısıyla izlenen 80 hasta dahil edildi. Yetmiş iki (%90)'si erkek, 8 (%10)'i kadın; yaş ortalamaları 44,98±12,76 idi. Yıllara göre vaka sayıları incelendiğinde, son zamanlarda yeni olgu sayısında belirgin bir artış olduğu görüldü. Hastaların çoğunluğunu ilkokul (%46,2) ve ortaokul mezunları (%21,2) oluşturmakta idi. Bu yüzden hastaların eğitim ve sosoyokültürel düzeyi düşüktü. Olguların 6 (%7,5)'sında hepatit B ve 2 (%2,5)'sinde hepatit C virüsü enfeksiyonu mevcuttu. Hastalarımızda en fazla kullanılan tedavi rejimleri Tenofovir alafenamid/ Emtrisitabin/ Kobisistat/ Elvitegravir (TAF/FTC/Cobi), Tenofovir disproksil fumarat/ Emtrisitabin (TDF/FTC) + Dolutegravir (DTG), TDF/FTC + Efavirenz (EFV), TDF/ FTC/ Cobi/ Elvitegravir (EVG) idi. EFV+ TDF/FTC kombinasyonunu alanların ortalama HIV-RNA negatifleşme süresi diğer kombinasyonları alanlara kıyasla istatiksel açıdan anlamlı olarak daha fazla saptandı (p=0,003). Bu durum ön planda kullanılan nonnükleozid revers transkriptaz inhibitörleri (NNRTİ) grubu rejimden dolayı olduğu viral yükün geç baskılanabileceği ve hastaların düzensiz ilaç kullanımına bağlı olabileceği düşünüldü. Başlanılan ART'ler içerisinde en yüksek tedavi uyumu oranı TDF/FTC/Cobi/EVG kombinasyonunda görüldü, bunun nedeni de ön planda tekli tablet olmasına bağlı olabileceği düşünüldü. Tedavi başlanan hastalarda en sık ortaya çıkan yan etki osteopeni ve renal yetmezlik olup, TDF nedenli olabileceği düşünüldü. Hastalarımızın ortanca takip süreleri 3 yıl (min-max, 0-17 yıl) olup, hastaların 4 (%5)'ü hayatını kaybetti. Dört hastamızın da ölüm nedeni tükenmişlik sendromuna neden olan fırsatçı enfeksiyonlar idi. Kırk yedi hasta onam verdikten sonra SCL-90-R ve SF-36 anketlerini çözdü. Hastalarımızın çözdüğü SCL-90-R ölçeğinin obsesif-kompulsif, kişilerarası duyarlıık, somatizasyon, kaygı, psikotizm, paranoid düşünce, depresyon alt ölçekleri ortalamaları ve ortancaları arasında istatiksel açıdan anlamlı farklar bulundu. Yine hastalarımızın çözdüğü SF-36 ölçeğinin fiziksel fonksiyon, fiziksel rol güçlüğü, ağrı ve genel sağlık algısı alt ölçekleri ortalamaları ve ortancaları arasında istatiksel açıdan anlamlı farklar bulundu. Kliniğimize son zamanlarda HIV/AİDS pozitif vaka sayılarında artış görülmektedir. Bunun en önemli nedenlerinden biri hastalık insidansının yüksek olduğu komşu ülkelerle özellikle Doğu Avrupa ülkeleri ile olan seks turizminin artmasıdır. Hastaların eğitim düzeyi düşük olduğu için hastaların cinsel yolla bulaşan hastalıklar hakkında bilgilendirilmesi HIV/AIDS insidansı azalacaktır. Ayrıca ülkemizde hastaların üzerinde olan toplumsal baskı ve utanma duygusu nedeni ile tanı koymada ve tedavi sürdürebilirliği açısından sorunlar yaşanmaktadır. Tarama testlerin ülke genelinde yaygınlaşması ile hastalara daha erken aşamada tanı konulabileceği düşünülmektedir. Hastaların yaşam kalitesini arttırmak için yeterince sosyal destek sağlanması gerekiğini ve toplumu bilinçlendirme konusunda sivil toplum kuruluşları ve sağlık merkezleri kadar tüm eğitim kurumlarının daha etkin olması gerektiğini düşünmekteyiz. Ek olarak, tanı konulan hastaların uyum sorunları nedeniyle düzenli takibi yapılamamaktadır. Örneğin hastalrımızın bir kısmı gemi adamı olup, uzun süreli yolculuğa çıktığı zaman kontrolleri ve ilaç kullanımı aksamaktadır. Bu hastalara gerekli ilginin gösterilerek, yeterli zamanın ayrılması ile takip ve tedaviye olan uyumları artacaktır.