Hüseyin El-Cisr ve kelami görüşleri

Hüseyin El-Cisr, 1845-1909 yıllan arasında yaşamış Trablus'lu bir İslam alimidir. Dini ilimlerin yanı sıra, tabii ve akli ilimlerinde öğrenilmesini savunmuştur. Batı'mn gelişmesinin temelinde eğitimin yattığına inanan Cisr, Batı'dakine benzer sanat ve meslek okullarının açılması gerektiğini belirterek bu konuda büyük gayretler göstermiş ve bu tip okulların açılmasında önemli katkıları olmuştur. Müslümanların iktisat, siyaset, düşünce ve İlim-Din İlişkisi gibi çeşitli alanlarda Batı ile daha önce benzeri bulunmayan bir karşılaşma içinde bulundukları bir dönemde yaşayan Cisr, Şarkiyatçıların tenkitlerine karşın İslam İnancı'nı savunmak için Batı düşüncesi ile ilgilenmiş, bu dönemde Müslümanların kendi şahsiyetlerini koruyarak varlıklarını sürdürmeleri için gayret sarfetmiştir. Onun gayretlerinin temelinde mevcudu muhafaza etme, güçlendirme ve geliştirme düşüncesi yatmaktadır. Bu yönüyle de Cisr karşımıza bir ıslahatçı olarak çıkmaktadır. Hilafeti elinde bulundurması sebebiyle Osmanlı Devleti'nin birlik ve bütünlüğünün. korunması gereken değerler arasında olduğunu belirten Cisr, çok sağlam bir Osmanlı Devleti savunucusudur. Eserlerinde Osmanlı Devleti ve özellikle II.Abdülhamit hakkında devamlı şekilde olumlu ifadeler kullanmış, padişahın hizmetlerinin önem ve büyüklüğünü belirtmiş, bazı eserlerini ona ithaf etmiştir. Hüseyin El-Cisr'in önemle üzerinde durduğu konulardan biri de ilmî bir görünüş altında ortaya çıkıp yaygınlaşan maddeciliktir. Materyalizm'in bir takım çıkar gruplarının amaçlarını gerçekleştirmek amacıyla kullanılan bir vasıta olduğunu ortaya çıkarmak amacında olan Cisr, ilmin kötüye kullanılmasını engellemeye çalışmıştır. Dini konulardaki yaklaşımlarına atfen öğrencilerinden Abdülkadir El Mağribi, Cisr'i, "Hayatının büyük bir kısmını katı bir muhafazakar olarak geçiren çok dikkatli bir din ıslahatçısı" olarak tanıtmıştır. Yine kendisi için Efganî, "Zamanın Eş'ari'si" demiştir. Değişik alan ve konularda bir çok eserler veren Cisr, özellikle Kelâma dair yazdığı eserlerden "Er-Risalet-ül Hamidiyye" ve "El-Husûn'ül Hamidiyye" adlı eserlerinde İslam Akaid'ini akli delillerle ispat etmek ve inkarcıların şüphelerini gidermek için "Yeni İlm-i Kelâm" metodunu kullanmıştır.II Cisr, özellikle maddecilere karşı verdiği mücadelede İslam İnancını fen ve tekniğe dayanarak ve İslam'ın doğruluğunu bilimsel gerçeklerle karşılaştırarak dini inançları kuvvetlendirmeye ve bilimsel itirazları da tahlil ederek düzeltmeye gayret eder. Kelâm'a dair genel bilgiler konusunda Cisr, Ehl-i Sünnet çizgisini takip ederek bu doğrultuda görüşler bildirmiştir. Allah'ın varlığı ve ispatı konusunda klasik yaklaşımların yani nakle dayalı ispatların yanısıra akli delillere de yer veren Cisr, tabiat olayları v.b. olayların da Allah'ın varlığını ispat etmede delil olarak kullanılacağını göstererek açıklamalarında bunlara yer vermiştir. Allah'ın varlığını ispat yolunda alemin sonradan yaratılmış olmasını temel alan bir yaklaşımı benimseyen Cisr, bunu izah ederken de sık sık misallere (temsili hikayelere) yer vermiştir. Kaza ve Kader konusunda Cisr, Eş'ariyye'nin tam tersi bir yoaım geliştiren Maturidiyye'nin yorumunu benimsemiş, Kaza ve Kader'e bu doğrultuda anlam yükleyerek Kaza'nın; varlıkların Allah tarafından hikmetle meydana getirilmesi, Kader'in ise; Allah'ın ezeli takdiri olduğunu belirtmiştir. Nübüvvet ve Nübüvvet'in ispatı konusunda aklen mümkün olan rnu'cizelerin buna delil olabileceğini kabul eden Cisr, Peygamberin eşsiz durumunun onun Nübüvvetine delil olacağını söylemiş, Rasullerin gönderilmesinde eşsiz faydalar bulunduğunu örneklerle açıklamıştır. Peygamberlerin, çağı içerisinde geçerliliği olan bir takım mu'cizelerle desteklendiğini bildirmiş, Peygamberimizin de bu anlamda en büyük ve ezeli mu'cizesinin "Kur'an-ı Kerim Mu'cizesi" olduğunu söylemiştir. Ahiret ve Ahiret Halleri'ne ait konularda ayet ve hadislere genişçe yer vermiştir. Ahiret'in varlığı konusunu dünyada adalet ve zulmün tam karşılıklarının alınmaması esasına dayandıran Cisr, insanları zararlardan ve kötülüklerden men edecek bir kuvvetin de bulunması gereğinin Ahiret'in varlığına delil olabileceğini belirtir.