İçel ili yayla yerleşimlerinde ekolojik kapsamlı rekreasyonel planlama ilkelerinin araştırlması

162 6.ÖZET Araştırma alanı; ülkemizin Doğu Akdeniz Bölgesi'nin 36° OV ve 370 26' kuzey enlemleri ile 32° 56' ve 35° 11* doğu boylamları arasında kalan ve 15.855 km2'lik yüzölçümü ile Türkiye topraklarının %2'sini kapsayan İçel İli bünyesinde gerçekleştirilmiştir. Son yıllardaki hızlı nüfus artışı, hızlı kentleşme ve endüstrileşme ile bunlara bağlı diğer gelişmelerin çok sayıda çevre sorununu yarattığı ve doğal değerlerin uygun kulanımının oldukça kısıtlandığı bir bölge olan İçel lli'nde bu sorunların kısmen taşındığı yayla gelişmeleri, çalışmanın ana materyalini oluşturmaktadır. İçel Jli'ndeki yayla yerleşimleri ve yakın çevresi içerdiği gerek turistik ve rekreasyonel, gerekse doğal ve kültürel kaynaklar açısından ülkemizin en çekici yörelerinden biridir. Sahip olduğu bu değerler eski dönemlerde olduğu gibi günümüzde de bölgeye yerli ve yabancı turizm açısından büyük bir canlılık kazandırmaktadır. İl bünyesindeki yabancı turizm etkinlikleri henüz ülkemizin Marmara, Ege ve Batı Akdeniz Bölgesi'ne göre daha düşük yoğunluktadır. Ancak, yörenin özellikle kıyı kesiminde görülen yerli turizm harektleri önemli bir düzeye ulaşmıştır. Bunun sonucunda, kıyı kesiminden ovalık alanlara tadar kesintisiz bir ikinci konut yapılaşması ortaya çıkmıştır. Günümüzde bu yapılaşmalar, giderek dikey yönde büyüyen yüksek yoğunluklu bloklara dönüşmektedir. Dolayısıyla kıyı ve kıyıya yakın ova kesiminde, başta deniz ve yüksek verimliliğe sahip tanmsal potansiyel olmak üzere, doğal ve kültürel değerler çekiciliğini önemli ölçüde yitirmektedir. Bunun sonucunda yöre insanları, kıyıya oranla çok daha çekici doğal değerlere sahip olan ve daha ekonomik turizm ve rekreasyon aktiviteleri sunan yaylalara yönelmiş durumdadır. Ancak, insanların sürekli bir biçimde doğayı kendi amaçlarına uygun olarak değiştirme eğiliminde olmaları, kıyılarda ortaya çıkan doğal ve çevresel bozulmaların giderek yayla alanlarına taşınması sonucunu doğurmaktadır. Söz konusu bozulmaların onarılamayacak boyutlara gelmemesi için, uzun vadeli fiziksel plan ve programların oluşturulması ivedilik kazanmaktadır.163 Bu çalışmada, İçel İli bünyesindeki yayla turizmi ve rekreasyonunun ortaya koyduğu gelişmelerin belirlenmesi ve sorunların çözümlenmesine nasıl yaklaşabileceğinin tesbit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, araştırma alanının turizm ve rekreasyonel aktiviteler açısından sunduğu doğal ve kültürel potansiyel ile bu potansiyelden yararlanan kullanıcıların oluşturdukları farklı karakterli yayla yerleşimlerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Belirlenen yaylalar sistematik bir biçimde büyüklüklerine, yönetsel yapılarına ve kullanıcı çekim özelliklerine göre gruplandırılmıştır. Yapılan gruplandırmaların sonucunda, en yoğun kullanıma sahip olan yayla yerleşimleri ana yayla olarak belirlenmiş ve turizm-rekreasyon etkinliklerinin gelişme durumları ile yarattıkları doğal-çevresel baskıların söz konusu ana yaylalarda irdelenmesine çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, yayla yerleşimlerinde sürekli yaşayan yerli halk ile yalnızca yılın belirli dönemlerinde turizm ve rekreasyon ağırlıklı olarak ikamet eden kişilerin bu konudaki eğilim ve taleplerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Bu amaçla, GOLD (1980) ile UZUN ve ALTUNKASA (I991)'nın bu tür araştırmalar için uygun olduğunu belirttikleri "Kişisel Görüşme ile Anket" yöntemi kullanılmış, elde edilen veriler yerinde gözlem ve incelemelerle desteklenmiştir. Anketler; yaylaları geçici olarak kullananların sürekli yaşadıkları üç yönetim merkezi (Mersin-Erdemli-Silifke) ile yaylalarda sürekli yaşayan yerli halkı temsilen üç ana yaylada (Çamlıyayla-Uzuncaburç-Sorgun) ve tesadüfi olarak seçilmiş 135'er denek üzerinde uygulanmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise, mevcut yayla gelişmeleri ile anketlerden elde edilen veriler doğrultusunda, araştırma alanındaki yayla gelişmelerinin fiziksel organizasyonlarına yönelik ilke ve önerilerin irdelenmesine çalışılmıştır. Söz konusu ilke ve önerilerin oluşturulmasında, doğal ve kültürel kaynak potansiyeli ile bu potansiyelin kullanılması arasında, doğa! ve kültürel kaynaklar lehine denge amaçlanmıştır. Araştırmada elde edilen genel sonuç; İçel İli bünyesindeki doğal ve kültürel kaynakların, büyük ölçüde turizm ve rekreasyon aktivitelerinin baskısı altında kaldığı doğrultusundadır. Bu baskıyı en az düzeyde tutabilmek için uzun vadeli plan ve programların164 ivedilikle oluşturulması gerekmektedir. Bu çalışmadan elde edilen veriler, söz konusu plan ve programların hazırlanmasına ışık tutabilecektir. Ancak, daha kapsamlı ve uygulanabilir plan ve programların oluşturulabilmesi için doğal ve çevresel kaynak ekonomisi ile bunlara yönelik maliyet-yarar araştırmalarının acilen yapılması önem kazanmaktadır.