İhsan Ozanoğlu'nun derlediği masallar üzerine bir inceleme

Sözlü halk edebiyatı ürünlerinin en eski türlerden biri olan masallar, ait oldukları milletin maddi ve manevi kültürel değerleri, gelenek ve görenekleri, inanç sistemleri ve felsefesi gibi birçok özelliklerini içinde barındırdığı için anonim ürünlerin en önemlilerinden biridir. Bu tez, İhsan Ozanoğlu'nun Kastamonu ili ve ilçelerinden, farklı derleme ortamlarından daktilo ederek "Kastamonu Halkiyat ve Harsiyat Dil-Edebiyat: Hikâyeler, Masallar, Fıkralar, Konuşmalar I-II-III-IV. Cilt" eserindeki masal metinlerinin incelenmesinden oluşmaktadır. Tezin bölümleri şu şekildedir: "1. Giriş", "2. Masalların Sınıflandırılması ve Tip Tasnifi", "3. Masalların Motifleri" 4. Masalların Formelleri", "5. Masalların Ara Sözleri", "6. Masalların Kahramanları", "7. Masalların Mekânları", "8. Masalların Zamanı", "9. Masalların İletileri", "10. Masallarda Geçen Kültür Unsurları", "11. Sonuç", "Kaynaklar" ve "Ekler". Masallarda tespit edilen tipler, Aarne-Thompson-Uther'in "The Types of International Folktales" kataloğuna göre; motifleri ise Stith Thompson tarafından hazırlanan "Motif-Index of Folk-Literature"ye göre tespit edilmiş, katalogda olmayan Türk masallarına ait motifler de olduğu görülmüştür. Masalların formel ve ara sözleri belirlenerek derlenen masalların kalıp ifadeler yönünden özellikleri görülmeye çalışılmıştır. Masalların kahramanları insanlar, gerçeküstü varlıklar ve hayvanlar olarak; mekânları geniş, dar açık/kapalı mekânlar olarak belirlenmiş ve zamanları da incelenmiştir. Masalların iletileri etik, psikolojik, sosyolojik, ekonomik ve öteki iletiler olmak üzere sınıflandırılmıştır. Tespit edilen kültür unsurları ise geçiş dönemleri, halk hekimliği, misafirlik ve misafirperverlik, harman ve harman aletleri, mutfak, değirmen ve değirmene gitme, el sanatları, giyim-kuşam, ulaşım ve ticaret, ustalık-kalfalık-çıraklık, ölçü-tartı birimleri ve tabirler kültür unsurları başlıklarıyla ele alınmıştır. Gün geçtikçe zayıflamakta olan masal anlatma geleneğine karşı Ozanoğlu, 1940'lı yıllar veya öncesinde yaptığı tahmin edilen masal derlemelerini daktilo ve el yazması yoluyla kayıt altına almıştır. Onun kayıt altına aldığı kıymetli masal metinleri de bu çalışmada her yönüyle ele alınmaya çalışılmıştır.