İlköğretim 1. ve 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığı unsurlarının eğitsel açıdan değerlendirilmesi

ÖZET Yüksek Lisans Tezi İlköğretim 1. ve 5. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Söz Varlığı Unsurlarının Eğitsel Açıdan Değerlendirilmesi Süleyman Kaan YALÇIN Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı 2005; Sayfa: XVII + 245 Dil, insanoğlunun kendisini ifade etmesinde ve dış dünya ile iletişim kurmasında kullandığı en etkili unsurdur. Çünkü dil, temelinde, dış dünyadaki kavram, nesne ve olayların sembolik göstergeleri olan ve insanoğlunun düşünce ve varlık dünyasına şekil veren sözcükleri barındırmaktadır. Sözcükler, varlıkların kendisi olmamakla birlikte onların insan zihnindeki karşılığı olan sembolleridir. İnsanoğlu bu semboller doğrultusunda dış dünyayı içselleştirerek düşünür, iletişim kurar ve sosyal hayatına düzen verir. Kısacası, anlama ve anlatma evreninin sınırlarını çizer. Bu yönüyle, sözcükler, algının, kavramanın, yorumlamanın, anlamanın ve anlaşılanların aktarılmasının odak noktasını oluşturur. Anlamanın ve anlatmanın temelinde yer alan sözcüklerin doğru bir şekilde kazandırılması eğitim ve öğretim sürecinde en etkin materyal olarak kullanılan ders kitaplarının ve özellikle de ana dili eğitiminin amaç edinildiği Türkçe ders kitaplarının, söz varlığı açısından son derece zengin oluşuna bağlıdır. Bu çalışma, bireylerin kavram ve söz dağarcığı gelişiminde etkin rol oynayan ana dili / Türkçe ders kitaplarında yer alan söz varlığı unsurlarının türlere göre dağılımım, yapışım, IIIkökenini, sıklığını, yeterliliğini ve öğretildiği yaş ve zihinsel gelişim sürecine uygunluğunu tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Bu çalışmada 2003-2004 eğitim ve öğretim yılında MEB tarafından ilköğretim okullarının 1. ve 5. sınıflarında okutulmak üzere önerilen 1. ve 5. sınıflara ait iki adet Türkçe ders kitabı kullanılmıştır. Öncelikle ders kitaplarındaki metinlerinde bulunan sözcükler bilgisayar ortamına aktarılmış, daha sonra ise aktarılan sözcüklerin tekrarlı ve tekrarsız sayılan, söz varlığı içerisindeki dağılımları, kullanım sıklıkları ve kökenleri tezin alt amaçlarına uygun olarak tespit edilmiş ve ayrıca sözcüklere bağlı olarak elde edilen bulgular, grafiklere dönüştürülerek somutlaştırılmıştır. Bulguların incelenmesi ile elde edilen sonuçlar, ilköğretim 1. ve 5. sınıf Türkçe ders kitapları metinlerinin, söz varlığı açısından yetersiz olduğunu ve metinlerdeki söz varlığının, yaş ve buna bağlı olarak şekillenen zihinsel gelişim sürecine ve bu sürece bağlı olarak oluşturulmuş olan öğretim ilkelerine uygun olarak hazırlanamadığını ortaya koymaktadır. Anahtar Sözcükler: Sözcük, söz varlığı, temel söz varlığı, kavram ve söz dağarcığı gelişimi, Türkçe ders kitabı. IV