İlköğretim programında eğitim gören çocukların sıvı alım ve boşaltım dinamiğinin analizi

ilköğretim Okullarında Eğitim Gören Çocukların Sıvı Alım ve Boşaltım Dinamiğinin Analizi Dr. Nur Çabuk İdrar yolu enfeksiyonları (İYE), çocukluk çağının sık görülen enfeksiyonları arasındadır. Kişisel, çevresel ve mikrobiyolojik birçok faktörün idrar yolu enfeksiyonu gelişimine etkisi olduğu bilinmektedir. Günlük sıvı alımının azalmasına bağlı olarak üriner sistemde idrar akışının yavaşlaması, idrarın mesanede birikimi ve uzun süreli depolanmasının söz konusu olduğu durumlarda, idrar yolu enfeksiyonu gelişme riski artacaktır. Bu çalışmada okul çocukluğu dönemindeki kız ve erkek çocuklarda İYE üzerinde etkili olabilecek olan sıvı alımı ve boşaltımı ile ilgili faktörler analiz edilerek, bu faktörleri etkileyebilecek sosyoekonomik düzeye bağımlı etkenlerin araştırılması amaçlanmıştır. Araştırma Mayıs 1997'de, 17 ilkokulda, toplam 1024 (508 kız, 516 erkek) öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Çocuklara sıvı alım ve boşaltımı ile bunları etkileyebilecek günlük aktivitelerini kapsayan soruları içeren bir anket formu uygulanmıştır. Daha sonra tüm olguların mobil baskül ve cetveller ile vücut ağırlıkları ve boyları ölçülmüştür. Antropometrik değerlendirmeleri Waterlow sınıflamasına göre yapılmıştır. Tüm bu işlemlerden sonra çocuklara dağıtılan kaplara analiz için idrar örnekleri alınmıştır. İdrar örnekleri önce "dipstick" daldırma yöntemi ile daha sonra da mikroskopta incelemiştir. Tüm çocukların %20.6'sında piyüri, %7.8'inde bakteriüri, %6.2'sinde "piyüri- bakteriüri birlikteliği" saptanmıştır. Sosyoekonomik düzey düştükçe piyüri oranı artmaktadır (p<0.05), fakat sosyoekonomik düzey bakteriüri sıklığını etkilememektedir (p>0.05). Sosyoekonomik düzey düştükçe bir günde içilen ortalama su miktarı artmaktadır (p<0.001, r=-0.155). Bir günde içilen su miktarının bir su bardağından az olması ile daha fazla su içilmesi arasında piyüri ve bakteriüri görülme sıklığı açısından anlamlı fark saptanmıştır. Bir günde bir su bardağından az suiçildiğinde piyüri oranı %32.1 ve bakteriüri oranı %15.1 iken, beş bardak su içildiğinde piyüri %17.5, bakteriüri ise %6.6 olarak belirlenmiştir (p<0.05). Okulda aynı lavabodan yararlanması gereken öğrenci sayısı arttıkça okulda su içme sıklığı azalmaktadır (p<0.05). Çocukların okulda yeteri kadar su icebilmeleri için lavabo başına düşen öğrenci sayısı en fazla 100 olmalıdır (p<0.05). Sosyoekonomik düzey düştükçe okullarda daha sık tuvalete gidilmektedir (r=-0.117, p<0.05). Erkek çocuklarda kızlara göre sık tuvalete gitme (iki teneffüs ve daha sık aralarla) oranı daha fazladır. Erkek çocuklar %28.7, kızlar ise %16.3 oranında sık tuvalete gitmektedir (pO.001). "Okulda idrar yapma sıklığı ve idrar tutma" ile piyüri oranı arasında anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.001). İdrar tutmayanlarda piyüri %15.2 iken, idrarını tutup üç teneffüsten daha seyrek aralıklarla tuvalete gidenlerde %22.2 olarak saptanmıştır. Tuvaletler sınıftan uzaklaştıkça ve farklı kat veya bahçede konuşlandırıldıkça, okulda tuvalete gitme sıklığı anlamlı olarak azalmaktadır (r=0.144, pO.001). Tuvaletlerin alafranga veya alaturka tipinde olması, tuvalette tuvalet kağıdı ve sabun bulunması çocuklar arasında okulda tuvalete gitme sıklığını etkilememektedir (p>0.05). Kız ve erkek çocuklar arasında dar giysi giyme sıklığı açısından anlamlı fark olduğu, kızların %61'inin, erkeklerin ise %17.1'inin dar giysi giydiği saptanmıştır (p<0.001). "Dar giysi giyme oranı" arttıkça, "daha önceden idrar yaparken yanma öyküsü", piyüri, bakteriüri, "piyüri-bakteriüri birlikteliğinin" görülme oranları da anlamlı olarak artmaktadır (p<0.001). "Kız çocuklarında okulda taharet alma oranı" ortalama %57.3 olarak saptanmış ve taharet alma oranı açısından imar bölgeleri arasında anlamlı fark bulunmamıştır (p>0.05). Taharet alma yöntemi ile piyüri ve bakteriüri oranı arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p>0.05). Sosyoekonomik düzey düştükçe "teneffüs süresinin birim zamanında kabin başına düşen öğrenci sayısı ve bu tuvaletleri kullanan öğrenci sayısı" artmaktadır (r=-0.278, p<0.001). Okul tuvaletlerinin "kabin başına düşen öğrenci", "metrekare başına düşen öğrenci" ve "teneffüs süresinin birim zamanında kabin başına düşen öğrenci" sayısına göre değerlendirilmesinde; bu parametrelerin okulda tuvaletegitme sıklığını değiştirmediği görülmektedir (p>0.05). Ayrıca bu parametreler çocuklardaki piyüri ve bakteriüri görülme sıklığını da etkilememektedir (p>0.05). Sonuç olarak, ilköğretim çağında çocukların günlük aldıkları sıvı miktarı arttıkça, piyüri ve bakteriürinin azaldığı; tuvalete gitme sıklığının artması ile, piyürinin azaldığı; taharet alma yöntemi, okul tuvaletlerinde "kabin başına düşen öğrenci", "metrekare başına düşen öğrenci" ve "teneffüs süresinin birim zamanında kabin başına düşen öğrenci" sayıları parametrelerinin piyüri ve bakteriüri görülme sıklığını etkilemediği; çocukların tuvalet temizliği kavramının onların tuvalete gitme sıklığını değiştirmediği saptanmıştır. Anahtar Sözcükler: idrar yolu enfeksiyonu, piyüri, bakteriüri, çocuk, su alımı, idrar yapma sıklığı, okul.