Ev sahibi ülke çevresel koşulları ve ana merkezin çok uluslu şirketlerdeki stratejik insan kaynakları gelişim uygulamalarına etkisi: Türkiye'den bir araştırma

Günümüzde globalizasyon ve rekabetteki ivme, çok uluslu şirketlerde (ÇUŞ) uluslararası insan kaynağının yönetiminin önemini arttırmaktadır. ÇUŞ'lerde en önemli sorunlardan biri, bu şirketlerin insan kaynakları (IK) uygulamalarının faaliyette bulundukları ülkelerde bu ülkelerin yerel koşullarına göre (izomorfizm veya eşeşdeğerlilik) ya da ÇUŞ ana merkezinin belirlemiş standart prensip ve uygulamalara göre (küresel entegrasyon ya da standardizasyon) gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğidir. ÇUŞ'ler farklı ülkelerde ticari faaliyetlerini yerine getirirken, bu ev sahibi ülkelere özgü bir takım dinamikleri dikkate almak durumundadır. Bu çalışmanın amacı, ÇUŞ'lerin Türkiye'de faaliyet gösteren şubelerinde, ana merkez bağlamındaki örgütsel faktörlerin, faaliyette bulunulan ülkedeki (Türkiye) yerel çevresel faktörlerin, Türkiye'deki şube özelliklerinin ve çok uluslu firmanın ana merkez bağlamındaki özelliklerinin stratejik IK gelişim uygulamalarının yerelleşmesi üzerindeki etkisini araştırmaktır. Yabancı yatırımların ivme kazanması ve literatürde söz konusu globalleşme-yerelleşme ikilemi konusunun araştırılmasına yönelik algılanan potansiyel dikkate alınarak, Türkiye'deki çok uluslu şirketlerin stratejik IK gelişim uygulamalarının globalleşme ya da yerelleşmelerinde etkili olan unsurlar araştırılmaktadır. Burada etkili olabileceği düşünülen unsurlar Kurumsallaşma, Kaynak Bağımlılığı ve Durumsallık Teorileri doğrultusunda geliştirilmiştir. Ayrıca anlamlı ilişki olduğu tesbit edilen bulgularda bu ilişkilerin gücü de irdelenmektedir. Bulgulardan ortaya çıkan sonuçlar şu şekilde özetlenebilir: IK gelişim uygulamalarından özellikle performans yönetimi, kariyer planlama yönetimi ve işe alım kriterlerinin yerelleşmesi ile, çok uluslu şirkete özgü örgütsel faktörler (ülke menşei, control yönelimi, uluslararası strateji) ve ev sahibi ülke olarak, Türkiye'ye özgü çevresel faktörleri (ÇUŞ'nin ev sahibi ülkeye kaynak bağımlılığı, yerel müşteri ve rakip firmalarla olan ilişkileri) arasında bağımlılık ilişkisi görülmüştür. Türkiye'deki şubeye ve ana merkeze özgü özelliklerden bazılarının ikili ilişkilerde üçüncü bir değişken olarak etkileşime neden olduğu görülmektedir. Çalışmanın sonunda araştırmanın kısıtları açıklanmış ve ileriye yönelik çalışmalara ilişkin önerilerde bulunulmuştur.