İmparatorluk ve roman: Ermeni harfli Türkçe romanları Osmanlı Türk edebiyat tarih yazımında konumlandırmak

Bu tezde, Ermeni harfleriyle yayımlanmış ilk Türkçe romanlar üzerinde durulmuştur. Ele alınan üç roman, Hovsep Vartanyan'ın Akabi Hikâyesi (1851), Hovhannes H. Balıkçıyan'ın Karnig, Gülünya ve Dikran'ın Dehşetlü Vefatleri (1863) ve Hovsep Maruş'un Bir Sefil Zevce (1868) başlıklı romanlarıdır. Söz konusu üç roman da Osmanlı Ermenileri tarafından yazılıp İstanbul'da basılmış ve Arap alfabesiyle ilk Türkçe romanlardan önce yayımlanmışlardır.Tezde temel olarak şunlar amaçlanmıştır: 1) Osmanlı/Türk ve Ermeni edebiyat tarihlerinde pek de yer alamayan, yer aldığında ise önemsenmeyen bu metinlerden yola çıkarak her iki edebiyat tarihyazımı geleneğinin bir değerlendirmesini ve eleştirisini sunmak; 2) Osmanlı Müslüman/Türkleri ile Ermenileri arasındaki kültürel alışveriş meselesini bir yandan teorik bir çerçeveden ve kavramlar ışığında değerlendirirken bir yandan da yeni ampirik malzeme sunarak tartışmayı genişletmek; 3) Ermeni harfleriyle ilk Türkçe romanları Arap harfli romanın ilk örnekleriyle, yani literatürde ?Tanzimat romanı? olarak adlandırılagelen metinlerle karşılaştırarak hem bu ikinci gruptaki metinlere mevcut yaklaşımları sorgulamak hem de Osmanlı İmparatorluğu'nda üretilen edebiyatların ne ölçüde ortaklık taşıdığı/taşıyabileceği tartışmasına bir katkıda bulunmak.Tezde varılan sonuçlardan başlıcaları şunlardır: 1) Edebiyat söz konusu olduğunda, Osmanlı Müslüman/Türkleri ve Ermenileri arasındaki kültürel alışveriş yalnızca dar sayıda ve kanonlaşmış metinler aracılığıyla değil, geçişliliğin metin ve edebiyat dışı olanakları da hesaba katılarak ele alınmalıdır; 2) Ermeni ve Arap alfabeleriyle yazılmış ilk Türkçe romanların yazarları, Avrupa romantizmini farklı ve yer yer birbirine karşıt yönleriyle sahiplenmişlerdir.