Geochemistry and sedimentology of the oxic-noxic sediments from the İnebolu shelf and upper slope

Orta Karadeniz şelfi ve kıta yamacından alınan yüzey sedimentlerinin majör, minör ve iz elementlerinin dağılımı Karadeniz'in oksijenli ve oksijensiz ortam koşullarıyla bu bölgeye boşalan akarsuların neden olduğu etkileri yansıtmaktadır. Orta Karadeniz'in kıta sahanlığı ve kıta yamacının üst kesimlerinde siltli kil ile silt aralığında değişen tane boyu dağılımına sahip 85 örnekte element jeokimyası analizleri yapılmıştır. X-ray floresans yöntemi ile tüm örneklerde toplam 30 adet majör, minör ve iz element (Al, As, Ba, Ca, Ce, Cl, Cr, Cu, Fe, Ga, K, Mg, Mn, Na, Nb, Ni, P, Pb, Rb, S, Sc, Si, Sr, Th, Ti, U, V, Y, Zn, Zr) analizi yapılmıştır. Tane boyu, karbonat, organik karbon ve majör, minör ve iz element dağılımları deniz taban topografyası, hidrografik koşullar ve çalışma alam çevre jeolojisine bağlı olarak değişim göstermektedir. Sediment örneklerinde %48'e ulaşan karbonat içerikleri büyük oranda bentik organizma kavkı kırıkları ve kokkolit kaynaklıdır. Organik karbon içerikleri %0.34-1.77 arasında değişmekte ve esas olarak Karadeniz'in birincil üretimini yansıtmakla birlikte kara kökenli dış kaynağı da işaret etmektedir. Bilinen bazı tane boyu paramefrelerinin kullanılmasıyla net sediment taşınma yönlerinin belirlenmesine ilişkin model çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen model Orta Karadeniz Şelf alam için geçerli olan sediment taşınma yönleri ve olasıl depolanma merkezleri hakkında ön bilgilere ulaşılmasını sağlamıştır.Element konsantrasyonları genel olarak kara ortamına ilişkin jeokimyasal ayrışma etkilerini göstermektedir. Dünya genelinde kullanılan sedimanter oluşuklara ait referans değerleri ve yalan çevredeki diğer verilerle kıyaslandığında Orta Karadeniz şelf sedimentlerinde As, Cr, Cu, Pb ve Zn değerlerinin bir dereceye kadar yüksek olduğu saptanmıştır. Bunda şelf ortamına boşalan akarsuların drenaj alanlarında yer alan metal içeriği zengin kayaçlar ve bunlarla ilşkili mineral yataklarındaki aktivitelerin birinci derecede etkin olduğu belirlenmiştir. Sediment jeokimyasına ilişkin çok değişkenli faktör analizleri sonucunda Orta Karadeniz Şelf ve yamacı için geçerli üç temel faktör belirlenmiştir. Bunlardan birincisi detritik klastik malzemeyi temsil eden alüminosilikat faktörüdür. Diğer faktörler ise çalışma alanı batısında yer alan akarsulardan kaynaklanan aşırı sediment deşarjı ve oksijensiz derin deniz suyudur. Faktör analizleri sedimentte uranyum zenginleşmesinin kum boyutlu malzeme ile yalandan ilişkili olduğunu göstermiştir.