İnsan hakları, demokrasi ve hukuk devleti ekseninde bilgi edinme hakkı

ÖZETBu tezin amacı; 4982 sayılı yasa ile düzenlenen bilgi edinmehakkının insan hakları, demokrasi ve hukuk devleti eksenindeincelenmek ve önemini ortaya koymaktır. Bilgi edinme hakkı, devleteyöneltilebilecek, hak sahibinin herkes (gerçek ve tüzel kişiler) olduğu,ödevli ve yükümlünün de kamu kurum ve kuruluşları olduğu bir haktır.Bilgi edinme hakkının kaynaklarından `insan hakları',`demokrasi' ve `hukuk devleti' en önemli kaynaklar olarak karşımızaçıkmaktadır. İnsan hakları neredeyse tüm dünyada yönetiminmeşruluğunun tek ölçütü olup, uluslararası ilişkilerde de pr s t i j i nebelirleyicisidirler. Ayrıca İnsan hakları sürekli bir gelişim içindeçoğalmaktadır. Bilgi edinme hakkı da uzayıp giden insan haklarızincirinin bir halkası niteliğindedir.Katılım, çağdaş demokrasinin en önemli unsuru olup, bilgiedinme hakkı ile daha etkin bir şekilde gerçekleşecektir. Hukuk devletide kısaca hukukun üstünlüğüne dayanan toplum ve devlet hayatını ifadeettiğine göre vatandaşların devletin eylem ve işlemlerinin hukukauygun olup olmadığı konusunda bilgi edinmeleri kadar doğal bir hkaolamaz.Bilgi edinme hakkının, yönetimin şeffaflaşmasına hizmet edeceğişüphesizdir. Devlet teşkilatının uzak geçmişinden bu yana yönetim şuveya bu şekilde kötüye kullanılmıştır. Kötüye kullanmayı kolaylaştıranen basit yol yönetimin işlem ve eylemlerini bir sır halesi ileçevrelemektir. Bu sır halesini kaldırma konusunda bilgi edinme hakkıkanunu önemli olduğu kadar tüm idari işlemler ve eylemlerin yargıdenetimine açılması da gerekli ve zorunludur.Bilgi edinme hakkı batılı devletlerin hemen hepsinde olmak üzerebir çok dünya devleti tarafından yakın geçmişten bu yana yasallaşmasürecini devam ettirmektedir.Bilge edinme hakkı kanunu ile ilgili bazı kanunlar ve kanunhükümleri ve tasarılar bulunmaktadır. Bunlar Avukatlık kanunun 2.maddesi, Devlet Sırları Kanun Tasarısı, Ticari Sırlar Kanun Tasarısı,Dilekçe Hakkı Kanunu en önemlileri olarak sayılabilir.4Bilgi edinme hakkının, hem kanunda bulunan sınırlamalar hem debürokrasiye egemen zihniyet nedeniyle etkin kullanılamayacağı ilerisürülebilir. Ayrıca bilgi edinme hakkının anayasal güvenceyealınmamasının hukuk tekniği bakımından bu hakkın yeni bir kanunlakaldırılabilmesine olanak tanıdığı açıktır ancak bunun pratikte kolayolmadığı da belirtilmelidir.Bilgi edinme hakkı, kamuoyu tarafından ye t e r i n c e t a r t ı ş ı l m a d ı ğ ıiçin, bu hakkın mahiyeti ve kullanma usulü de yeterincebilinmemektedir. Beklide en önemlisi hakkın taşıdığı öneminanlaşılmamasıdır.5