Investigation of some bioactive compounds extracted from Trigonella foenum -graecum L. seeds

Fenugreek (Çemen) bitki tohumu zengin besin içeriği ve terapötik etkileriyle yüzyıllardır bilinmektedir. Hem baharat olarak hem de birçok hastalığı tedavi etmek için geniş bir kullanım yelpazesi vardır. Dünyanın birçok farklı kültürü, Çemen'i ekmiş ve çeşitli şekillerde kullanmıştır. Çemen tohumu ekstraktları üç farklı yöntemle elde edilmiştir: Solvent ekstraksiyonu (SOL), Soxhlet ekstraksiyonu (SOX) ve Süperkritik Akışkan ekstraksiyonu (SFE) ve elde edilen ekstraktlardaki biyoaktif bileşiklerin kalitatif ve kantitatif analizleri çeşitli kromatografik yöntemler ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada yağ asitlerinin belirlemesi için GC-FID kullanılmıştır. SOL ve SOX yöntemleriyle elde edilen ekstraktlarda yağ asitleri tespit edilememiştir; SFE yöntemi ile elde edilen ekstraktlarda ise toplam yağ asidi içeriğinin %61.98'ini linoleik asidin oluşturduğu tespit edilmiştir. Uçucu bileşen analizi GC-MS ile gerçekleştirilmiştir. GC-MS kütüphanesi ile SOX 54, SOL 52 ve SFE`de ise 48 bileşik tespit edilmiştir. En yüksek alana sahip biyoaktif bileşikler; Soxhlet için pyrimidonen (%8.41), Solvent ekstraksiyonu için kolesterol decanoate (%18.26) ve SFE için cyclododecyne (%18.96) olarak belirlenmiştir. Tokoferol tayini HPLC-FLD ile gerçekleştirilmiştir. Üç farklı yöntemde de α-tokoferol (vitamin E) tespit edilmiştir. Yalnızca SFE ekstraktında γ-tokoferol varlığı gözlemlenmiştir. Toplam fenolik bileşik analizinde; SOL ve SOX'ten sırasıyla 8.676 ve 8.410 mg GAE/mg ekstrakt değerleri elde edilirken, SFE 5.766 mg GAE/mg ekstrakt olarak en düşük değeri tespit edilmiştir. Ancak elde edilen ekstrakt verimleri göz önüne alındığında toplam fenolik içeriği SFE sistemi ile elde edilen ekstraktta en fazla olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca HPLC-DAD fenolik bileşik analizinde Ellagik asit her üç ekstrakta da tespit edilmiştir; rutin sadece SOL'de, Kaempferol, o-Kumarik asit ve Salisilik asit ise yalnızca SOX'ta bulunmuştur. Antioksidan kapasite analizi DPPH ile yapılmış ve sonuçlar, konsantrasyona paralel bir artış göstermiştir. SOL yöntemi %32.3-53.86 aralığında en yüksek sonuçları verirken, SOX %27.86-48.89, SFE ise %16.62-37.46 aralığında değerler elde edilmiştir. Trigonellin analizi HPLC-VWD ile gerçekleştirilmiş, SOL'de 27 mg/L, SOX'ta 20 mg/L ve SFE'de 18 mg/L olarak tespit edilmiştir. Diosgenin ise GC-MS ile tayin edilmiştir ancak ekstraktlarda tespit edilememiştir. Bu çalışma, Çemen tohumlarının kimyasal bileşenlerini ve potansiyel sağlık faydalarını anlamak için önemli bilgiler sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Çemen otu, SFE, HPLC , GC