İslam medeniyetine kaynaklık etmesi bağlamında hadis ve sünnet

Tarih boyunca medeniyetlerin doğmasına, büyümesine ve gelişmesine etki eden, onları şekillendiren birçok faktörden söz etmek mümkündür. Örneğin coğrafi şartlar ve sosyal ortam, bir medeniyetin kuruluşunda ve gelişiminde oldukça önemli faktörlerdendir. Medeniyetin ortaya çıktığı coğrafyanın tabiî şartları ve o medeniyetin içinde büyüdüğü sosyal şartlar, ekonomik ve siyasi etkenler gibi birçok sebep, o medeniyetin temel kodlarına ciddi ve kalıcı etkiler bırakmıştır. Coğrafi ve sosyal şartlar, maddi açıdan medeniyetlerin bazı merhalelerine etki ederken medeniyetlerin sahip olduğu manevi unsur olan din ise bir medeniyetin oluşumunda tüm merhalelere etki etme gücüne sahip bir faktör olmuştur. Çünkü bir medeniyetin ahlakını, edebiyatını, sanatını, ekonomisini, fertler arasındaki bağını ve ilişkilerini, günlük hayatın en ince ayrıntılarına kadar etkileyen faktörlerin başında din gelir. Bu bağlamda İslam medeniyeti de İslam dininin etki ettiği ve şekillendirdiği bir medeniyettir. Bu medeniyete etki eden ve kurucu unsurlar olarak zikredebileceğimiz iki temel faktör ise İslam dininin ana kaynakları olan Kur'an ve Hz. Peygamberin hadisleri ve sünnetidir. İslam toplumları tarafından büyük bir ciddiyetle ve özel ilmi yöntemlerle yazıya geçirilip, muhafaza edilen hadisler, İslam medeniyetinin, başta varlık, bilgi ve değer tasavvuru olmak üzere her alandaki tasavvurunu ve davranış biçimlerini derinden etkilemiştir. Bu durum, hadis ve sünnetin Müslümanların kurduğu bütün medeniyetlerde hayatın en ince ayrıntılarına kadar oldukça belirleyici bir rol oynamasına vesile olmuştur. Çünkü Hz. Peygamberin hadis ve sünneti, toplumsal anlamda ekonomi, yönetim ve hukuk alanlarını kapsadığı gibi aynı zamanda ferdi hayatın en ince ayrıntılarına kadar da bir insan hayatının bütün davranış ve faaliyetlerini kapsayan bir olgu olmuştur. Bu nedenle tarihi süreç içerisinde Müslümanlar, farklı coğrafyalarda ve farklı zaman dilimlerinde, birbirinden tamamen bağımsız medeniyetler bile kurmuş olsalar, tüm bu medeniyetlerin değerler sistemi ve başlıca karakteristikleri büyük ölçüde benzerlikler göstermiştir. Bu durumun ana nedeni, Kur'an'la birlikte İslam medeniyetine kaynaklık eden Hz. Peygamberin hadisleri olmuştur. Biz de bu çalışma kapsamında hadislerin İslam medeniyetine kaynaklık etmesi bakımından incelenmesine katkı sunmayı hedefledik. Anahtar kelimeler: Din, hadis, medeniyet, kültür.