İstanbul Tarihi yarımadada bulunan han yapıları ve avlulu hanların koruma sorunları

Günümüz toplumlarında ekonomide, teknolojide, fiziksel ve sosyo-kültürel alanlardaki geçmişten farklı olarak yaşanan değişimler, ticaret ve alışveriş alışkanlıklarında da kendini göstermektedir. Kapalıçarşı bölgesini de içine alan Eminönü - Unkapanı - Beyazıd üçgeninde yer alan tarihi ticaret hanları, taşımış olduğu tarihi ve ticari kimlik ile Tarihi Yarımada'nın ve İstanbul'un en önemli ve canlı ticaret merkezlerinden biridir. Ancak bölge denetimsiz olarak kullanımının yanısıra, yapısal, fiziksel ve sosyo- kültüreI farklılaşmalardan kaynaklanan bir çok olumsuz etkeni de içinde barındırmaktadır. Son 25-30 yılda toplu alışveriş imkanı sunan büyük ölçekli işletmelerin ortaya çıkması, sanayicilerin yönetimde ve planlamada söz sahibi olması, modern teknolojinin imkanlarından daha fazla faydalanabilme, kişilerin daha iyi bir çevrede bulunma isteği gibi daha sayılabilecek pek çok gelişmelerden etkilenen ?ticaret fonksiyonu? şehirsel mekanda biçim değiştirerek farklı bir boyut kazanmış ve büyük ölçekli plazalar ile alışveriş merkezlerine taşınmıştır. İstanbul'un önemli bir ticaret bölgesi olan Kapalıçarşı ve çevresindeki hanlar oluşmaya başladığı günden bu yana her dönemde önemini korusa da, çağımızın üretim, satış ve müşteri bağlantılarından olumsuz yönde etkilenmektedir. Kentteki ticaret odaklarının, üretim şekillerinin ve alışveriş merkezlerinin yer değiştirmesi, alışverişin biçim değiştirmesi, bahsi geçen bu ticaret bölgesinde önemli değişimlere neden olmuştur. Bölgede bulunan tarihi hanlar, zaman içerisinde dokuya uygun olmayan fonksiyonların, özellikle imalatın buralarda yer almasıyla fiziki eskimeye maruz kalmıştır. Hanların bir çoğu kenarlarına ya da avlularına yapılan eklerle (betonarme v.b.) özgün mimarilerini kaybetmişlerdir. Hanlardaki geleneksel plan ve mekan anlayışının korunması, sahip olunan mimari yapı ve detaylarının sürdürülebilmesi, sağlıklı yaşanabilir ortamlara dönüşmesi gibi amaçlarla, anıt eserlerin korunmaya değer olmayan eklentilerinden arındırılması, tarihi kimliği ile uyuşmayan fonksiyonların belirlenerek kaldırılması gereklidir. Hanların avlu sistemi korunarak, özgün mimarisinde bulunan ancak günümüzde kayıp olan kısımlarının aslına uygun şekilde tamamlanması, bölgenin özgün sokak dokusu ile kaplamasının korunması ve yaya ağırlıklı düzenlenmesi uygun olacaktır. Anahtar Kelimeler: Hanlar Bölgesi, Avlulu hanlar, koruma ve kullanma sorunları, koruma yasaları