İşveren özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru çalıştırma zorunluluğu

Türk Hukuk Sisteminde sözleşme serbestisi ilkesi temel dayanağını Anayasanın 48. maddesinden alan genel bir ilkedir. Bu ilke Borçlar hukukunda olduğu gibi İş Hukukunda da uygulanan bir ilkedir. Ancak, sözleşme serbestisi için Borçlar Hukukunda olduğu gibi İş Hukukunda da bir lakım sınırlamalar getirilmiştir. Sosyal amaçlar için getirilen bu sınırlamalar ile ekonomik yönden güçsüz olan işçi, güçlü işveren karşısında korunmak istenmektedir. Böylece çıkarları birbirlerine zıt olan işveren ile işçi kesimleri arasında sosyal adalet dengesi tesis edilmeye çaba gösterilmektedir. İş hukukunda sözleşme yapma serbestisinin sınırlanması yanında sözleşme yapma zorunluluğunun getirildiği durumlar da vardır. Bu zorunluluklar ya kanundan ya da sözleşmelerden kaynaklanmaktadır. Belli nitelikleri taşıyan işverenlerin belli oranlarda özürlü, eski hükümlü ya da terör mağduru çalıştırma yükümlülüğü de kanundan doğan zorunlu sözleşme yapma yükümlülüğü kapsamındaki konulardandır. Bu zorunluluk Anayasamızda yer alan Sosyal Devlet ilkesi paralelinde, 4857 sayılı İş Kanununun 30. maddesi ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun Ek 1 inci maddesi (B) fıkrası hükümlerinden kaynaklanmaktadır. 4857 sayılı İş Kanuna1 göre, kanun kapsamındaki işyerlerinin toplam yüzde altı oranında özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru çalıştırması zorunludur. Toplam yüzde altılık kontenjan kamu ve özel sektör işyerleri arasında paylaştırılmıştır. Bu paylaşım oranlan, "kamu işyerlerinde, özürlüler için % 4, eski hükümlüler için % 2 olarak; özel sektör işyerlerinde özürlüler için % 3, eski hükümlüler için % 1, terör mağdurları için de % 1 olarak belirlenmiştir. Özel sektör işyerlerinde kalan % l'lik oran, işverenlerin tercihine göre, özürlü veya eski hükümlü çalıştırma yönünde kullanılacaktır2." 1 Bkz.:R.G. 10.06.2003, 25134. Bu konuda işverenlerin 50 ve daha fazla işçi çalıştırdıkları işyerlerinde çalıştırmaları gereken özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru çalıştırma oranlan hakkında 2004/6976 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi için Bkz.:R.G. 19.03.2004, 25407.