İttihat ve Terakki ve Arnavut meselesi (1908-1913)

Bu çalışmada, Osmanlı İmparatorluğu'nun son devrinde Arnavut ve Arnavutluk meselesi, İttihatçılar ile Arnavutlar arasındaki ilişkiler, İmparatorluk'ta Arnavut kökenli rical ile bu ricalin devlet içerisindeki yeri, konumu ve önemi, İttihatçılarla Arnavutlar arasında ortak ya da görüş ayrılıkları gibi konular üzerinde durulacak; böylelikle konu siyasi, idari, toplumsal ve aynı zamanda bürokratik yönleriyle ele alınmaya çalışılacaktır. Bilindiği gibi, 1908 yılında Jön Türk hareketinden sonra Sultan II. II. Abdülhamit 23 Temmuz'da II. Meşrutiyeti ilan etmiştir. Yakın dönem tarihine 10 Temmuz İnkılabı olarak geçecek olan Meşrutiyetin yeniden ilanından sonra diğer bölge ve unsurlarla olduğu gibi Osmanlı Devleti ile Arnavutlar arasında da önemli gelişmeler cereyan etti. Özgürlük eşitlik ve kardeşlik prensiplerinin çok yaygın ve geniş anlamda kullanıldığı ilk zamanlarda ittihat-ı anasır başlıca amaç iken giderek maksadını aşan bir takım talepler merkez ile taşranın siyasi ve sosyal dengesini dah etkin bir şekilde sarsmaya başladı. Bilinir ki, Arnavut asıllı Osmanlı ricali de Jön Türk hareketin kuruluşunda, faaliyetlerinde ve 1908'de ikinci Meşrutiyetin ilan edilmesinde önemli bir rol oynadılar. Fakat Arnavutlarla İttihat ve Terakki Cemiyeti arasındaki yakın işbirliği süreci gelişmelere bağlı olarak değişken ve konjonktürel bir şekil aldı. Bu kısa işbirliği süreci Arnavutların meşrutiyet hakları çerçevesinde oluşturdukları klüpler, yayındıkları gazeteler ve açtıkları okullarda kendisi göstermiştir. 31 Mart Vakası ile Balkan Harbi süreci arasını kapsayan dönem içinde Arnavutluk'ta dört isyan girişimi söz konusu olmuştur. Birinci Balkan Savaşı'nın başlamasıyla birlikte Arnavut milleti için tarihte yeni bir sayfa açıldı. Kisa bir süre içinde Arnavutlar'ın da yaşadığı toprakları birer birer kaybeden Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'da tutunamayacağı anlaşılmıştır. Arnavutluk'un kaderi için bu dramatik durumda, Arnavutların bağımsızlık ilan etmekten ve anavatanlarını Balkan devletlerinden kurtarmaktan başka seçeneği yoktu. Bu şekilde İsmail Kemal Bey'in liderliğindeki Avlonya Meclisi 28 Kasım 1912'de Arnavutluk'un bağımsızlığını ilan etti. Londra'da Konferansı'nın sonunda 30 Mayıs 1913 tarihinde imzalanan barış antlaşmasının 3. Maddesine göre Osmanlı Devleti ve diğer Balkan Devletleri Arnavutluk'un sınırlarının çizilmesi ve diğer tüm işlerinin çözümlenmesini altı büyük devlete bırakmıştır. Londra'da devam eden müzakereler sonucunda Süfera Konferansı 29 Temmuz 1913'te Arnavutluk hakkındaki kesin kararını açıklamıştır. Buna göre Arnavutluk'un bu tarihten itibaren bağımsız bir devlet sayılması ile altı devletin kontrolü ve garantisi altında tarafsız olması kararlaştırılmıştır. Bu çalışmada "İttihat ve Terakki ve Arnavut Meselesi (1908-1913)" Osmanlı ve Arnavut kaynakları ışığında incelenmiştir.