Kadmiyum uygulamalarının soya çeşitlerinde verim ve verim parametreleri üzerine etkisinin belirlenmesi

Bu çalışmada kontrolllü koşullar altında dört farklı Cd (0, 2.5, 5 ve 7.5 mg/kg) dozunun üç farklı soya (Atlas 3616, Arısoy, Superb) çeşidinde verim ve verim parametreleri incelenmiştir. Deneme bölünmüş parseller deneme desenine göre olup, 3 tekerrürlü olacak şekilde dizayn edilmiştir. Denemede kadmiyumun bitki boyu, dal sayısı, bakla boyu, bakla sayısı, tane sayısı, bin tane ağırlığı ve dekara verim üzerinde çeşit ve doza bağlı önemli etkileri tespit edilmiştir. Cd uygulamaları, bitki boyunda çeşitlere göre %10.2 (Superb) ile %37 (Arısoy) arasında azalmalara neden olmuştur. Dal sayısı, Cd dozu arttıkça tüm çeşitlerde azalmış; Superb %40.0'lık düşüşle en fazla etkilenen, Arısoy ise %7.1 ile nispeten toleranslı bulunmuştur. İlk bakla yüksekliği parametresinde Arısoy çeşidi, 7.5 mg/kg Cd dozunda %7.5 artış göstererek adaptif bir yanıt göstermiş, buna karşılık Atlas 3616 %25.2'lik azalma ile stres belirtileri saptanmıştır. Bakla sayısı, Cd artışıyla genel olarak azalma eğiliminde olmakla birlikte Atlas 3616 (%15.6 düşüş) nispeten dirençli, Superb (%22.7 düşüş) ise en hassas çeşit olarak bulunmuştur. Tane veriminde 5 mg/kg Cd dozunda Atlas 3616 ve Arısoy'da hormesis etkisi (sırasıyla %14.6 ve %12.5 artış) gözlenirken, 7.5 mg/kg Cd dozunda Superb çeşidinde %42.9'luk ciddi düşüşe neden olmuştur. Bin tane ağırlığında en yüksek kayıp Arısoy çeşidinde (%24.6), en düşük kayıp ise Superb çeşidinde (%12.8) kaydedilmiştir. Dekara verimde Atlas 3616, kontrol grubunda 491.8 kg/da ile en yüksek değere ulaşmış, fakat 7.5 mg/kg Cd %24.3 düşüşle nispeten dirençli olduğu tespit edilmiştir. Superb ise 7.5 mg/kg Cd ile %43.8'lik verim kaybıyla en hassas çeşit olarak öne çıkmıştır. Çalışma, tarımsal üretimde Cd riski taşıyan bölgelerde toleranslı çeşitlerin kullanılması, toprak Cd seviyelerinin 2.5 mg/kg Cd üzerinde olduğu alanlarda ekimden kaçınılması ve endüstriyel atıklardaki Cd limitlerinin sıkılaştırılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Soya Fasulyesi, Kadmiyum, 1000- Tohum Ağırlığı, Verim ve Verim Parametreleri