Kalkınmada insan sermayesi yaklaşımları ve Türkiye`de insan sermayesi boyutunun analizi

ÖZET Ülkelerin sahip olduğu fiziki ve insan sermayesi kaynaklarının düzeyi uluslararası gelişmişlik düzeyini belirlemektedir. Gelişmekte olan ülkelerde kalkınma sürecinde başlıca amaç, büyüme ile birlikte ekonomik, sosyal, kültürel ve politik alanda ortaya çıkan yapısal dengesizliklerin giderilmesidir. Bu ülkelerde, yapısal değişim sürecinde fiziki ve insan sermayesi birikiminin yetersizliği ve kaynakların etkin olmayan kullanımı kalkınmayı engelleyen başlıca sorunlardır. Kalkınmada fiziki sermaye birikimindeki yetersizliklerin yanısıra insan faktörünün niteliği, fiziki sermayenin gelişimini ve kaynakların kullanımını önemli ölçüde etkilemektedir. Teknolojik gelişme, ekonomik, sosyal, kültürel ve politik alanda ilerleme insan faktörüne verilen öneme bağlı bulunmaktadır. İnsan, emek ve girişimci faktörlerinin sahibi olarak fiziksel ve düşünsel emeği ile üretim sürecinde yer almaktadır. Günümüzde bilgi toplumu olarak adlandırılan gelişmiş ülkeler, sahip oldukları ileri teknolojik ve gelişmişlik düzeyini insan kaynağına yatırıma vermiş oldukları önem sayesinde elde etmişlerdir. Ülkelerin sahip oldukları insan sermayesi fiziki sermayeden daha önemli olarak gelişmişlik düzeyinin başlıca belirleyicisi olmaktadır. Büyüme ve yapısal değişim sürecinde insanı ön plana çıkaran İnsan Sermayesi Kuramına göre; insan faktörü üretimi doğrudan etkilemektedir. Üretimde ortaya çıkan artışlar, insan sermayesinin niteliğinin artırılmasına bağlıdır. İnsanın doğuştan ve sonradan sahip olduğu niteliklerin değeri ise insanın verimliliğini ve üretimde verimliliği etkileyen başlıca faktörlerdir. İnsan Sermayesi Kuramına göre; kalkınma sürecinde insanın niteliğini belirleyen insan sermayesi unsurları ise eğitim, sağlık, beslenme, göç ve konut gibi insana yapılan harcamalardan oluşmaktadır. Ulusal alanda kalkınma ve uluslararası alanında gelişmişlik düzeyinin yükseltilmesi söz konusu insan sermayesi unsurlarına verilecek öneme bağlıdır. Bundan dolayı, bu çalışmada, kalkınma sürecinde insan sermayesinin gelişimi ve öneminin ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Çalışmada, birinci bölümde kalkınma ve insan sermayesi olguları kavramsal düzeyde ele alınmakta, ikinci bölümde insan sermayesi kuramına yönelik ileri sürülen modeller incelenmektedir. Türkiye'de insan sermayesi boyutunun analizi ise çalışmanın son bölümünü oluşturmaktadır.