Kamusal alanların mekansal kalitesinin artırılmasına yönelik bir model: İstanbul Sadabad ve Maçka Demokrasi Parkı

Kamusal alanlar; statü, dil, kültür fark etmeksizin her insanın yan yana gelip kolaylıkla yer değiştirdikleri, kentle ilgili söz söyleyebildikleri gündelik rutinlerini sağladıkları, sosyalleştikleri alanlardır. Kamusal alanlar, kent hakkında fiziksel bilgiler sundukları gibi toplumun sosyal yapısına yönelik de bilgi vermektedir. Kamusal alanlar günümüz metropollerinde tanımının aksine artık tüm farklılıklara kucak açma anlayışını yitirmiştir. Toplumsal ayrışmalar anlamında, sınırlar koyup farklılıkların dahil olma problemiyle karşı karşıyadır. Bunun sonucunda birlikte yaşayabilme zorunluluklarının getirdiği gerilim problemine çözüm bulmak bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bu bağlamda, değişimin getirdiği çözüm ihtiyacıyla açık kamusal alan olan parkları tekrar analiz ederek anlam, işlev, biçim bağlamında derinlemesine irdelemek tezin genel amacını oluşturur. Çalışma, açık kamusal alan olan parkları demokratik alan çerçevesinde, kentin çoğulcu karakterine uygun iletişim ve sosyalleşmeyi imkanlı kılan potansiyelleri oluşturarak toplumsal yabancılaşma sorunlarına önerilerle ele alınmıştır. Çalışmada; inceleme alanı olan Sadabad Parkı ve Maçka Demokrasi Parkının, cazibe noktası olması, güvenirliliği, konforu, erişilebilirliği, ulaşılabilirliği, kamusal alanlarda gerçekleştirilen aktivitelerin sıklığı ve çeşitliliği, alanın aktivitelere uygunluğu, temizliği gibi çevresel özelliklerinin yanında, kullanıcılarının demografik yapısı ile parkta gerçekleştirdikleri aktiviteler arasındaki ilişkiler ele alınmıştır. Açık kamusal alan olan parkların, toplumu yapılandırmadaki rolü ve kentteki yeri önemlidir. Bu bağlamda, kamusal alanların toplumsal bilinci artırarak farklı aktivitelerle sosyal etkileşimlere imkan sağlama rolü de çalışmada kamusal alanlar bağlamında ele alınan ana konulardan birisidir. Bu bağlamda; seçilen açık kamusal alanların kullanıcılarının bu parklarda hangi rutinleri oldukları, hangi tip etkileşimlere girdikleri ve bu alanların bu etkileşime ne kadar olanak verdiği araştırılmıştır. Yine çalışmada, parklar sadece mekânsal yönleriyle değil, toplumsal özellikleri de ele alınarak, açık kamusal mekânların toplum ilişkilerindeki rollerine de saptamak hedeflenmiş ve sonuçlar ortaya konmuştur. Kamusal alanları kalite anlamında iyileştirme yaklaşımıyla stratejik bir yöntem olarak kentsel tasarım rehberi oluşturulmuştur. Bu yeniden üretilen kentsel tasarım rehberi ve genel tasarım ölçütleri, farklı amaç ve ölçeklerde düzenlenmesi gereken rehberler için de kaynak olarak kullanabilir. Sadabad ve Maçka Demokrasi Parkının tarihçeleri, konumu, fiziksel ve işlevsel özellikleri araştırılmış aynı zamanda parkları kullanan kullanıcıların demografi yapısı ile kamusal mekânda ortaya koydukları etkinlikler arasındaki ilgileri analiz edilerek mekânsal kaliteyle olan ilişkileri çözümlenmiştir. Bu bağlamda mikro müdahale kavramı irdelenerek, literatürde kamusal alanlarda yenilikçi mikro müdahale örnekleri araştırılmış olup bu araştırma ışığında çalışılan alanlara öneriler getirilmiştir.