Kanser hastalarına primer bakım veren yakınlarının sosyal destek algılarının stres düzeyine etkisi

Bu çalışma; palyatif bakım ve tıbbi onkoloji kliniğinde yatarak tedavi edilen kanser hastalarına primer bakım veren yakınlarının sosyal destek algılarının stres düzeyine etkisi ve çeşitli değişkenlerle ilişkisini belirleme amacıyla tanımlayıcı, kesitsel ve ilişki arayıcı tipte yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini 5 Temmuz 2022-15 Ocak 2023 tarihleri arasında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Palyatif Bakım Uygulama ve Araştırma Merkezi ile tıbbi onkoloji kliniğinde yatarak takip edilen 47 erkek ve 133 kadın olmak üzere 180 hasta yakını oluşturmuştur. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Stresle Başa Çıkma Tarzı Ölçeği (SBÇTÖ) ve Bakım Veren Sosyal Destek Ölçeği Formu (BVSDÖF) kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemi ile toplanmıştır. Araştırmanın verilerinin değerlendirilmesinde SPSS for Windows 25.0 programı kullanılmıştır. Veriler tanımlayıcı istatistikler, parametrik testlerden bağımsız gruplarda t testi ve Tek Yönlü (One Way) Anova Analizi, Post-Hoc Tukey HSD, Tamhane's, Pearson Korelasyon analizi yapılmıştır. Yordama gücünü saptamak üzere basit doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Yapılan istatistiksel testlerde %95 güven aralığı ve p<0.05 anlamlılık seviyesi olarak alınmıştır. Bakım verenlerin yaş ortalamasının 51,64±11,78, bakım süresinin 12,38±15,40 yıl ve günlük bakım verme süresinin 11,73±4,33 saat olduğu, bakım verenlerin %73,9'unun kadın, %83,9'unun evli, %90'ının çekirdek ailede yaşadığı, %40'ının ilkokul mezunu ve %93,3'ünün çocuk sahibi olduğu belirlenmiştir. Bakım verenlerin %71,1'i sosyal güvencesinin olduğunu, %58,3'ü çalışmadığını, %59,4'ü ev hanımı olduğunu ve %44,4'ü gelirinin giderinden fazla olduğunu belirtmişlerdir. Bakım verenlerin %41,7'si bakım verdikleri hastanın çocuğu olduğunu, %61,7'si yardım aldıklarını, %72,3'ü fiziksel ihtiyaçlarını karşıladığını ve %63,3'ü hastası ile iyi derecede ilişkisi olduğunu ifade etmişlerdir. Bakım verenlerin %56,1'inin kronik hastalığı olduğu, %36,1'inin hipertansiyon tanısı aldığı, %9,4'ünün tanı konmuş ruhsal hastalığı olduğu (depresif bozukluk), %95'inin ruhsal destek almadığı, %6,1'inin ruhsal sorununa yönelik ilaç kullandığı, %94,4'ünün ruhsal destek alma düşüncesinin olmadığı belirlenmiştir. Bakım verilen hastaların hastaların hastalık sürelerinin 19,67±23,13 yıl olduğu, %65,6'sının çalışmadığı ve %96,1'inin aile bireyleri ile yaşadığı belirlenmiştir. %56,1'i bakım verilen hastalarının sağlık durumunu "orta" olarak ifade etmiştir. Hastaların %25'inin mide kanseri ve %48,9'unun Evre 3 olduğu; %69,4'ünün kemoterapi, %25'inin radyoterapi ve %7,8'inin hormonterapi aldığı saptanmıştır. Bakım verenlerin BVSDÖF ve SBÇTÖ puan ortalamalarına bakıldığında bakım verenlerin BVSDÖF Araçsal Destek alt boyut puan ortalamasının 19,89±3,30, Bilgi Desteği alt boyut puan ortalamasının 9,43±1,88, Duygusal Destek alt boyut puan ortalamasının 8,87±1,60 ve toplam ölçek puan ortalamasının 38,20±5,92 olduğu saptanmıştır. Bakım verenlerin SBÇTÖ Kendine Güvenli Yaklaşım Alt Boyut puan ortalamasının 13,00±2,45, İyimser Yaklaşım Alt Boyut puan ortalamasının 9,51±1,81, Çaresiz Yaklaşım Alt Boyut puan ortalamasının 10,68±3,03, Boyun Eğici Yaklaşım Alt Boyut puan ortalamasının 9,13±2,20, Sosyal Destek Arama Yaklaşımı Alt Boyut puan ortalamasının 6,20±1,95 ve toplam puan ortalamasının 48,53±4,03 olduğu belirlenmiştir. BVSDÖF ile SBÇTÖ puan ortalamalarında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). BVSDÖF ve tüm alt boyut puan ortalamaları ile SBÇTÖ'nin Kendine Güvenli Yaklaşım, İyimser Yaklaşım ve Sosyal Destek Arama Yaklaşımı alt boyut puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönde bir ilişki vardır. BVSDÖF ve tüm alt boyut puan ortalamaları ile SBÇTÖ'nin Çaresiz Yaklaşım ve Boyun Eğici Yaklaşım alt boyut puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönde bir ilişki vardır. Yaptığımız çalışmada, primer bakım verenlerin çevresinden sağladıkları sosyal destek ile stresle başa çıkma arasında güçlü bir ilişki olduğu saptanmıştır. Sosyal destek, primer bakım verenlerin kendine güvenini, iyimserliğini, sosyal desteğe gereksinim duyduklarında çevresinden talep edebilme seviyesini olumlu yönde etkilediği, sosyal desteğin primer bakım verenlerin çaresiz hissetmelerini ve boyun eğici davranış sergilemelerini azalttığı görülmüştür