Karbonlu çeliklerde derin çekmeye etki eden faktörlerin incelenmesi

Temeli, belirli özellikleri haiz metal esaslı malzemelerin kalıcı olarak biçim değiştirmesine dayanan plastik şekillendirme yöntemleri, gerilme ve şekil değişimi arasındaki ilişkinin çok çeşitli durumlarda incelenmesine olanak sağlaması nedeniyle, plastisite teorisinin hayata geçirilebilen en başarılı uygulamaları arasında sayılmaktadır. Bu yöntemlerden biri olan derin çekme ise sanayide, özellikle düzlemsel metalik sac levhalardan kap biçimli parçaların imal edilmesi söz konusu olduğunda, iş ekonomisi, uygulama kolaylığı ve benzeri avantajları nedeniyle oldukça farklı bir yer ve uygulama alam bulmaktadır. Taşıdığı bu öneme karşın gerek sac işleme usulleri ve gerekse derin çekme ile ilgili pek çok mühendislik probleminin pratik matematiksel izahı henüz tam anlamıyla yapılamamış olduğundan plastik şekillendirme yöntemleri, hem bu daim sanayideki uzmanları, hem de konuyla akademik düzeyde ilgilenenler açısından halihazırda oldukça ilgi çeken, çözülmeyi bekleyen ve teori ile pratiği başarıyla kaynaştıran bir mühendislik problemleri grubunu teşkil etmektedir. Konusu itibariyle derin çekmeye etki eden faktörlerin incelendiği bu çalışma kapsamında, plastik şekil değişimine yol açan mekanizmalar ile temeli, metallerin plastik şekil değişimine dayanan bir imal usulü olan derin çekme hakkında genel bilgiler verilmiş, uygulama aşamasında üreticinin karşısına sıklıkla çıkan ve bu yöntemin gerçeüeştirilebilirliğine büyük ölçüde etki eden özel durumlarla ilgili açıklamalarda bulunulmuştur. Ayrıca, uygulama aşamasında bu yöntemi kullanmak suretiyle gerçekleştirilmesi hedeflenen imalattan optimum verimin alınabilmesi için, hazırlık ve uygulama safhalarında göz önünde bulundurulması gereken mekanik kökenli etmenler ile yine aynı amaçla imalat sırasında ya da öncesinde uygulanabilecek ısıl işlemler teorik olarak mcelenmiştir. Yapılan bu incelemeyi elle tutulur bir hale getirebilmek amacıyla derin çekme yöntemiyle elde edilmiş farklı geometrideki iş parçalarında işlem sonrası meydana gelen pekleşme, tane yönlenmesi ve benzeri malzeme olaylarının, bu parçaların muhtelif bölgelerindeki çekme dayanımı, akma sınırı, sertlik gibi bazı mekanik özelliklerde meydana getirdiği değişimler deneysel olarak incelenmiş; derin çekme oranının bu özelliklere olan etkisi karşılaştırmalıolarak araştırılmıştır. Takip eden aşamada ise, derin çekilmiş parçalara uygulanan rekristalizasyon tavlamasının anılan özelliklere olan etkileri araştırılmıştır. Son olarak, tüm bu çalışmalardan elde edilen veriler ışığında, özellikle derin çekme yöntemi kullanılarak imal edilen basınçlı kap konstrüksiyonlannın kritik bölgeleri ile ilgili çeşitli hususlar değerlendirilmiştir. Anaktar Sözcükler: Soğuk şekillendirme, Derin çekme, Tane yönlenmesi, Isıl işlem