Keban Baraj Gölü'ndeki kirletici kaynakların su kalitesi ve Capoeta trutta (Heckel, 1843)'nın üreme biyolojisi ve gelişimi üzerindeki etkileri

Bu çalışmada, Elazığ il sınırları içinde faaliyet gösteren Etibank Ferro Krom A.Ş .(Örencik) ve Deri Fabrikası (Ağın)'nın Keban Baraj Gölü'ne deşarj ettikleri atık suların içerdikleri ağır metallerin su, sediment ve Capoeta trutta bireylerindeki miktarları ve ağır metal kirliliğinin bu balık türünün gelişimi ve üreme biyolojisi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Ayrıca, baraj gölündeki ağır metal kirliliğinin farklı yaşam evrelerindeki sazanlar üzerindeki etkilerini belirlemek ve arazi çalışması sonucunda elde edilen bulguların doğruluğunu ortaya koyabilmek için laboratuarda aynalı sazanların kullanıldığı toksikolojik testler gerçekleştirilmiştir. Bu deneysel çalışma çerçevesinde ağır metallerin yumurtaların açılma oranı, larva, yavru ve bir yaşındaki balıkların hayatta kalma oranları üzerindeki etkileri ve morfolojik deformasyonlar araştırılmıştır. Ayrıca, alıcı su ortamlarına deşarj edilen atık sular için Zehirlilik Seyrelme Faktörü (ZSF)'de belirlenmiştir. Çalışma Kasım 2005-Ekim 2006 tarihleri arasında yürütülmüş ve örneklemeler aylık peryotlarla yapılmıştır.Su, sediment ve balıkların kas dokusunda ve gonadında en yüksek ağır metal miktarları Ağın bölgesinden elde edilen örneklerde bulunmuş ve bu bölgeyi Örencik izlemiştir. En düşük ağır metal miktarları ise referans bölgesi olarak seçilen Aydıncık'ta kaydedilmiştir. Ağın bölgesinden yakalanan dişi C. trutta bireylerinin 2. yaşında, Örencik ve Aydıncık bölgesinden elde edilen dişi bireylerin ise 3. yaşında eşeysel olgunluğa ulaştığı tespit edilmiştir. Buna karşılık erkek C. trutta bireylerinin bütün bölgelerde 2. yaşında eşeysel olgunluğa eriştikleri saptanmıştır. Hem dişi hem de erkek bireylerin gonadosomatik indeks (GSİ) değerlerinin mayısayında maksimuma eriştiği ve balıkların üreme zamanının mayıs-haziran ayları arası olduğu belirlenmiştir. Ortalama yumurta sayısı en yüksek Aydıncık, en düşük ise Ağın bölgesinden yakalanan balıklarda bulunmuştur. Etibank Ferro Krom İşletmesi ve özellikle Ağın Deri Fabrikası atık sularının, içerdikleri yüksek miktarlardaki ağır metaller nedeniyle Keban Baraj Gölü'nün su kalitesi, sediment ve balıkların gelişimi ve üremeleri üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olduğu sonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimeler: Capoeta trutta, ağır metal, su kalitesi, akuatik toksikoloji, Keban Baraj Gölü, Etibank Ferro Krom İşletmesi, Ağın Deri Fabrikası