Kripto paralarda çatallanmanın etkisi: Bitcoin örneği

Günümüze dek var olan süre içerisinde insan ihtiyaçlarının giderek artması ve çeşitlenmesi trampa ekonomisini ortaya çıkarmıştır. Giderek dijitalleşen dünyamızda ise bu ekonomi gelişerek paranın keşfini beraberinde getirmiştir. Zaman içerisinde para farklı formlara bürünmüş olup, günümüzde sanal bir hal alarak kripto para meydana gelmiştir. Kripto paralar gün geçtikçe insanlarda merak uyandırarak günümüzde adından sıkça söz ettirmeye devam etmektedir. Son yıllarda dijital teknolojilerin yaygınlaşması sonucunda kripto para birimi ve blockchain kavramlarına odaklanma konusunda eğilimler artmıştır. Kripto parayı anlamak için blockchain teknolojisini de bilmek gerekmektedir. Bu anlamda blockchain teknolojisinin işleyişini şu şekilde özetlemek mümkündür. Verilerin kaydedilen kopyaları bilgisayarlarda depolanmaktadır. Dünyanın her yerinde bulunan bu bilgisayarlar bir blok zincir oluşturmaktadır. Yeni bir işlem yapıldığında bir önceki veriler sistemden silinmemektedir. Çünkü veriler bilgisayarların hafızasında kopyalanıp saklanmaktadır. Burada toplanan veriler kullanıcılar tarafından erişilebilirdir. Bu nedenle de güvenlik teknoloji garantilidir (Aliyev, 2022: 38). Kripto para projelerinde hem bazı riskleri ortadan kaldırmak, hem de birtakım iyileştirmeler ile sistemi daha güvenilir hale getirmek amacıyla bazı güncelleme ve revizeler yapmaya ihtiyaç duyulmuştur. Çatallanma genel anlamda bu revize ve yeniliklere onay vererek yazılımın yeni bir zincir olarak devam etmesi olarak ifade edilmektedir. Araştırma çatallanma yaşandıktan sonra farklı para birimi olarak değişkenlik gösteren Bitcoin Cash, Bitcoin Diamond ve Bitcoin Gold gibi kripto paralar üzerine yapılmıştır. Çalışmanın amacı kripto paralarda çatallanma sonucu oluşan yeni kripto paraların eskisi ile olan ilişkisinin belirleyerek Bitcoin Cash, Bitcoin Diamond ve Bitcoin Gold'a yatırım yapacak kişileri hem fiyat, hem getiri hem de volatilite üzerinde bilgi sahibi yapmaktır. Eğer değişkenler arasında etkileşim varsa ona göre bir yatırım stratejisi sunmaktır. Araştırma için kullanılan veri seti Bitcoin için 2009 yılı ile çatallanma yaşanılan tarihe kadar geçen süreler dikkate alınmıştır. Bitcon Cash, Bitcoin Diamond ve Bitcoin Gold için ise çatallanmanın gerçekleştiği tarihten 2023 yılı verilerine kadar geçen süre baz alınmıştır. Çatallanma öncesi ve sonrası veriler ayrı ayrı incelenmiştir. Araştırmada Augmented Dickey-Fuller (ADF), Kwiatkowski Phillips Schmidt Shin (KPSS), Fourier KPSS birim kök testleri uygulanmış olup Breitung – Candelon Granger nedensellik testi kullanılmıştır. Uygulanılan testler sonrasında fiyat serilerinde Bitcoin Diamond ve Bitcoin arasında ve Bitcoin Gold ile Bitcoin Diamond arasında kalıcı biçimde nedensellik ilişkisi tespit edilirken, Bitcoin ile Bitcoin Cash arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi söz konusu değildir. Bununla birlikte getiri serileri genel olarak incelendiğinde Bitcoin Diamond ile Bitcoin Cash arasında, Bitcoin Cash ile Bitcoin Diamond arasında ve Bitcoin Gold ile Bitcoin Diamond arasında uzun dönemde nedensellik ilişkisi bulunmaktadır. Anahtar Kavramlar: Bitcoin, Çatallanma, Kripto Paralarda Çatallanma, Kripto Para, Blokzincir