Kırkgeçit formasyonunda (Elazığ batısı) gözlenen yumuşak çökel deformasyon yapılarının özellikleri ve oluşumu

Elazığ Havzası Tersiyer'de Neotetis'in güney kolunun kapanması sırasında gelişmiş havzalardan biridir. KD-GB yönünde uzanan Havza Doğu Toroslar'da yer almaktadır. Doğu'da Palu ilçesi, kuzeyde Peri çayı ve Keban Baraj Gölü, batı ve güneybatıda Fırat nehri ve güney ve güney doğusunda Karga Dağı ve Mastar Dağı tarafından sınırlanmaktadır. Havzada, Permo Triyas'dan Pliyo-Kuvaterner'e kadar değişik yaşta metamorfik, magmatik ve sedimanter kayaçlar yüzeylemektedir. İnceleme alanındaki birimler yaşlıdan gence doğru Permo-Triyas yaşlı Keban Metamorfitleri, Senoniyen yaşlı Elazığ Magmatitleri, Maastrihtiyen yaşlı Harami Formasyonu, Erken Paleosen yaşlı Kuşçular Formasyonu, Geç Paleosen-Erken Eosen yaşlı Seske Formasyonu, Orta Eosen-Oligosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu, Erken Miyosen yaşlı Alibonca Formasyonu, Pliyo-Kuvaterner yaşlı Palu Formasyonu ve günümüz alüvyonlarıdır. Bu çalışmanın konusunu oluşturan yumuşak çökel deformasyon yapıları Baskil (Elazığ) batısında Kırkgeçit Formasyonu içerisinde: olmak üzere iki bölgede gözlenmiştir. 1.Hacıtemur köyü çevresi, 2.Saluşağı köyü çevresi Kırkgeçit Formasyonu, Hacıtemur köyü çevresinde kalkarenit-karbonat, çamurtaşı(marn) ardalanmasından oluşan düşük eğimli yamaç ve resif çökellerinden oluşmaktadır. Çalışma alanında yaygın olarak gözlenen kayma-oturma yapıları kalkarenit-karbonat çamurtaşı fasiyeslerinden oluşan düşük eğimli yamaç çökellerinde tanımlanmıştır. 5 km kadar devamlılık gösteren kayma-oturma yapılarının hareket yönü güney-güneydoğu olarak belirlenmiştir. Kırkgeçit Formasyonu çalışma alanının güneyinde (Saluşağı köyü çevresi) kanal çökellerinden oluşan konglomera, kumtaşı ve marn fasiyeslerinden kurulu yamaç çökellerinden oluşur. Bu çökeller kuzeydeki fasiyeslere göre daha derin bir ortamda çökelmiştir. Söz konusu fasiyeslerde çeşitli yumuşak çökel deformasyon yapıları gözlenmiştir. Bunlar kayma-oturma yapıları, kaotik çökeller, yük kalıpları, alev yapıları, su kaçma yapıları (tabakalar arası su kaçma yapıları) konvolüt laminasyon, klastik dayklar ve sinsedimanter faylardır. Tanımlanan yumuşak çökel deformasyon yapılarının mekanizması sıvılaşma, su kaçma olayı, gevrek davranış ve yoğunluk farkı ile ilişkilidir. Deformasyonu başlatan etkenler ise hızlı sedimantasyon, yamaç eğimi, tektonik ve sismik aktiviteler olarak düşünülmektedir.