Kurgusal diller, kültürel neolojiler ve çeviriyaratım: ingilizceden Türkçeye ve Almancaya aktarımlar

Yazarlar; eserlerinde oluşturdukları kurgusal dünyaları, okura daha gerçekçi sunabilmek için hikâye akışı içerisinde sözcüksel yabancılığı ve yaratıcılığıyla dikkat çeken ve kurgusal dünya karakterlerinin sosyal kimliklerini yansıtan, yalnızca bulundukları eserler için geçerli kurgusal diller oluşturmaktadır. Bu çalışma yazın eserlerindeki kurgusal dillerde yer alan özgün sözcükler, aktarma sözcükler ve türetilmiş sözcüklerin, yani kültürel neolojilerin Türkçe ve Almanca çeviriyaratımlarını "Kültürel Neoloji Çeviriyaratım Modeli" çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın amacı, kurgusal dilleriyle ünlü 17 eser, 42 kitap çevirisi, 10 kurgusal dil ve toplamda 3256 kültürel neoloji analiz birimi üzerinden kurgusal dillerin çeviriyaratımına bütüncül bir yaklaşım getirmek ve kurgusal dilleri olan eserlerin gelecek çevirilerine hem nitel analizler hem de nicel verilerle yol haritası sunmaktır. Çalışmanın tümevarım şeklinde sunulan bulgularına göre özgün kültürel neoloji çeviriyaratımlarında en sık kullanılan çeviri stratejisi %61,9 oranıyla Aktarım, kurgusal dil boyutunda ise Pravic, Anglo-Ubiq, Hressa-Hlab, Lapine, Fremen ve Elvish için Aktarım, San Lorenzo ve Newspeak için Erek Dil Neolojizmi ve Nadsat için İşlevsel Karşılık'tır. Aktarma kültürel neolojiler için %31,4 oranıyla Aktarım stratejisi yine merkez konumdadır. Kurgusal dil boyutunda ise San Lorenzo, Pravic, Anglo-Ubiq, Fremen, Newspeak, Lapine ve Elvish Dillerinde çeviri stratejisi olarak Aktarım kullanılırken; Nadsat ve Hardic'de ise İşlevsel Karşılık kullanıldığı belirlenmiştir. Türetilmiş kültürel neoloji toplam çeviriyaratımlarında %25 oranıyla Sözcüğüne Sözcüğüne Çeviri; San Lorenzo, Anglo-Ubiq, Fremen, Lapine ve Hardic için Sözcüğü Sözcüğüne Çeviri, Elvish Dilleri için Erek Dil Neolojizmi, Pravic ile Nadsat için İşlevsel Karşılık ve Hressa-Hlab için Betimleyici Karşılık en çok tercih edilen stratejiler olmuştur. Türk ve Alman Çeviri Edebiyatında kurgusal dillerin çeviriyaratımında en sık kullanılan çeviri stratejileri; %28,8, %16,4, %12,5, %11,5 ve %6,9 oranlarıyla, Aktarım, İşlevsel Karşılık, Doğallaştırma, Erek Dil Neolojizmi ve Sözcüğü Sözcüğüne Çeviri olarak belirlenmiştir. Bu anlamda kurgusal dillerin çeviriyaratımının, erek okura eşdeğer bir kültürleşme süreci sunabilmek için yazarın yaratıcılığından çevirmenin yaratıcılığına uzanan bir yolculuk olduğu görülmüştür.