Kurmaca karakterin sözcüksel kişiliği: Nuri Bilge Ceylan'ın Kış Uykusu filmi başkişisi Aydın'ın Neo pi-r bağlamında incelenmesi

Bu çalışma, Nuri Bilge Ceylan'ın Kış Uykusu filmindeki Aydın isimli kurmaca karakterin ayırt edici kişilik özelliklerini Neo pi-r aracılığıyla sistemli olarak ölçmeyi ve ilgili sözcüklerden oluşan kavram alanında sınıflandırmayı amaçlamaktadır. Neo pi-r anketine katılan ve bu ankette yer alan 240 önermeyi temel alarak Aydın'ı Kış Uykusu'nun kurgu dili üzerinden çözümleyen 11 katılımcının 'karakter oluşturma/ karakter eleştirisi' konularında bilgili ve tecrübeli olmaları tercih edilmiştir. Aydın'ın kişilik özellikleriyle ilgili değişkenleri sınıflandırmak üzere seçilen Neo pi-r envanteri uyarınca görüş bildiren katılımcıların sağladığı anket sonuçlarının yorumlanabilmesi için amaca uygun istatistiksel veri analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analiz yöntemleri; Kendall-W uyum analizi, ortalama değerlerin güven aralığı hesaplaması, tekrarlı ölçüm Anova analizi ve Neo pi-r kişilik faktörü ve alt boyutları puanlarının korelasyon grafikleri olarak sıralanabilir. Neo pi-r envanterinin içerdiği kişilik faktörleri ve alt boyutların ilgili sıfatlarla oluşan kavram alanları Türkçe yayımlanmış kurmaca eserlerden seçilen sözcelerle örneklendirilmiştir. Her faktörün düşük ve yüksek puanlı aralıklarına karşılık olabilecek kurgu dili verileri ayrıca bu alt ve üst sınırı temsil edebilecek kurmaca karakter örnekleriyle de gösterilmiştir. Çalışma sonucunda kurmaca karakter Aydın'ın sözcüksel kişiliğinin konsensüs yoluyla ölçülebileceği ve ilgili kavram alanında sınıflandırılabileceği gözlenmiştir. Bu sınıflandırmada katılımcıların ikili korelasyonlarının yüksek düzeyde uyumlu olduğu (p˃0,8); toplu sonuç ortalamaları uyumunun ise düşük düzeyde kaldığı (p<0,8) gözlenmiştir. Buna göre Kış Uykusu başkişisi Aydın'ın toplu değerlendirmede ayırt edici kişilik özelliklerinin Nuri Bilge Ceylan tarafından sezgiselliğe en açık olarak kurgulandığı; ikili korelasyonlarda özellikle karakter oluşturma / karakter eleştirisi konusunda tecrübesi bulunan katılımcıların işaretlediği kavram alanlarına göre ise objektif dilsel verilerin var olduğu düşünülmüştür. Toplu değerlendirme ortalamaları sonucunda Aydın'ın sözcüksel kişiliği; faktörler bazında Duygusal Dengesizlik 58,63, Dışadönüklük 29, 97, Açıklık 56,21, Sorumluluk 48,47 ve Geçimlilik 28,07 puanları ile ölçülmüştür. Aydın'ın sözcüksel kişiliğinin ilgili istatistiksel analizler sonucu işaretlendiği kavram alanına dâhil olan sözce bütüncelerinde Cibakaya 2.3 dizin programı ile sıklık taraması da yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar üzerinden Aydın'ın izleyici için ifade edebileceği anlamlar kış, izolasyon ve yalnızlık temaları bağlamında okunmuştur. Aydın'ın ayırt edici kişilik özelliklerine dair katılımcıların özgün yorumları çalışmanın tartışma ve sonuç bölümlerinde açıklanmıştır.