Kurumsal yapı ve çevre ilişkisinin mekânsal ekonometrik analizi: AB ülkeleri ve Türkiye örneği

Sürdürülebilir çevrenin oluşturulması, ekolojik yaşamın devamlılığının sağlanması, tür çeşitliliğinin korunması ve iklim değişikliğiyle mücadele gibi konularla birlikte, günümüzün ve geleceğin en önemli küresel sorunlarından biri haline gelen iklim krizi ve buna bağlı çevre sorununun çözümü kritik öneme sahiptir. Bu çerçevede, çalışmada çevre kirliliğinin temel belirleyicisi olarak kabul edilen karbondioksit emisyonları üzerinde kurumsal yapıların etkisi mekânsal bir çerçevede incelenmiştir. Bu amaçla, 2002–2023 dönemi için 24 Avrupa Birliği ülkesi ve Türkiye'yi kapsayan panel veri seti kullanılmış, altı özgün yönetişim göstergesi Temel Bileşenler Analizi kullanılarak kurumsal kalite endeksi oluşturulmuştur. Çalışmanın amacı doğrultusunda yürütülen ampirik analizde, Statik ve Dinamik Panel Mekânsal Modeller kullanılmış ve analiz, DSDM modeli aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucu ulaşılan bulgulara göre, karbon emisyonlarının ülkeler arasında pozitif mekânsal bağımlılık gösterdiği tespit edilmiştir. Dolayısıyla kıta geneli uygulanacak emisyon stratejileri yayılım etkisi göstermektedir. Kurumsal kalitenin çevre üzerinde hem doğrudan hem de mekânsal etkiler yoluyla emisyonları azalttığı saptanmıştır. Bu bağlamda, kurumlar geri besleme etkisi oluşturarak hem ev sahibi ülkenin hem de komşu ülkenin emisyon miktarının azaltılmasını sağlamaktadır. Bulgular, ekonomik büyümenin doğrudan karbon emisyonlarını artırdığı; buna karşılık komşu ülkelerdeki büyümenin ilgili ülkenin emisyon düzeyini ise azalttığı tespit edilmiştir. Kentleşmenin karbon emisyonları üzerindeki doğrudan ve mekânsal etkileri azaltıcı yönde olurken, fosil yakıt temelli enerji üretiminin ise emisyonlar üzerinde hem doğrudan hem de mekânsal açıdan artırıcı bir etkiye sahip olduğu gözlemlenmiştir. Bu bulgular doğrultusunda, kurumsal yapıların güçlendirilmesi, sürdürülebilir kentleşmenin desteklenmesi ve yenilenebilir enerji kullanımının teşvik edilmesi yönündeki politikalara önem verilmelidir