Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) orta segmentinin blok hareketlerinin GNSS ile belirlenmesi

Bu tez çalışması kapsamında odaklanılan bölge, Kuzey Anadolu'nun orta kesiminde yer almakta olup, doğuda Tokat-Niksar, batıda Kastamonu-Ilgaz, kuzeyde Sinop ve güneyde Yozgat ile sınırlandırılmaktadır. Çalışma bölgesi olarak belirlenen bu alanda Kuzey Anadolu Fay Zonunun (KAFZ) anakolu haricinde güneye ve kuzeye doğru uzanan splay (ana fay zonundan ayrılan faylar) faylar da bulunmaktadır. Bunlardan biri olan Merzifon-Esençay Fayı sağ yönlü doğrultu atımlı bir fay olup doğu-batı doğrultusunda KAFZ'a paralel olarak Çorum'un İskilip İlçesine kadar uzanmakta ve Esençay, Amasya, Suluova, Diphacı, Laçin ve İskilip Segmentlerinden oluşmaktadır. Bir diğeri ise Tokat'ın Niksar İlçesinden başlayıp Çankırı Havzasına kadar uzandığı bilinen Sungurlu Fayı'dır. Ayrıca, Kastamonu Havzasının kuzey kesiminde yer alan Doğu-Batı doğrultusunda uzanan Ekinveren Fayı ve KAFZ ile Kırıkale-Erbaa Fay Zonu arasında kuzeybatı-güneydoğu yönünde meydana gelen sıkışma nedeniyle Geç Pliyosen döneminde aktif hale gelmiş olan Eldivan Fayı'dır. Bu çalışmada KAFZ'ın anakolu ile orta bölümündeki splay fayların oluşturduğu güncel deformasyonu belirlemek amacıyla 118 noktadan oluşan bir GNSS ağı tasarlanmıştır. Bu ağda yer alan noktaların geçmiş yıllardaki verileri temin edilmiş ve belirlenen noktalarda 2023-2024 yıllarında kampanya tipi GNSS ölçmeleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin GAMIT/GLOBK yazılımı ile değerlendirmesi yapılmış ve bölgenin güncel hız alanı <2 mm/yıl belirsizlikle üretilmiştir. Bu hızlar yardımıyla bölgenin güncel kinematik özelliklerini belirleyebilmek için 2, 3, 4, 5 veve 6 bloklu (nihai model) model tasarlanarak, ters çözüm yöntemi ve üç boyutlu elastik yarı uzaysal yer değiştirme modeli ile bloklara ait üç bileşendeki rotasyonel hareketler ve blok sınırlarını temsil eden faylara ait faya paralel ve dik hızlar TDEFNODE ve GeodSuit programları ile hesaplanmıştır. Çalışma kapsamında elde edilen sonuçlar, KAFZ orta kesiminde yer alan splay fayların aktif olduğunu ve bölgedeki deformasyonun yalnızca anakol üzerinde değil, bu faylar boyunca da dağıldığını göstermektedir. Blok model sonuçları, KAFZ anakolu boyunca sağ yanal hareketin doğudan batıya doğru arttığını ve splay faylar üzerinde de belirgin kayma hızlarının bulunduğunu ortaya koymuştur. Özellikle Sungurlu Fayı'nın sağ yanal ters bileşen, Merzifon-Esençay Fayı'nın yanal bileşene sahip eğim atımlı ve Ekinveren Fayı'nın sağ yönlü doğrultu atımlı bir fay yapısına sahip olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlar, bölgedeki gerinim birikiminin sadece KAFZ anakolunda değil, aynı zamanda splay faylar boyunca da devam ettiğini ve deprem tehlike analizlerinin bu doğrultuda yeniden değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.