Kuzey Ege havzalarında bölgesel analiz yöntemiyle tahminlenen zirve taşkınların irdelenmesi

Belli T-tekerrürlü yıllık zirve taskın tahminleri, çesitli su kaynakları projelerinin tasarımında ve degerlendirilmesinde sıkça kullanılmaktadır. Kosullar uygunsa, tasarım degerleri, proje kesitine olabildigince yakın hidrometrik istasyonlardaki zirve taskın verilerinin noktasal frekans analizinden saglanmaktadır. Yakın zamanda, tasarım degerlerinin tahmini için çesitli bölgesel taskın frekans analizi (BTFA) modelleri gelistirilmistir. Bölgesel analizin iki temel amacından biri, istatistiksel açıdan homojen bir bölgede, özellikle de ölçüm bulunmayan noktalarda, T-tekerrürlü olay büyüklügünü tahminlemek; digeri ise, verilerin kısa olması yüzünden önemli ölçüde örnekleme hatası tasıyan noktasal tahminleri iyilestirmektir. Bu arastırmada, istatistiksel olarak iki homojen alt bölgeye ayrılabilecegi kanıtlanan Kuzey Ege Bölgesi'ndeki 45 istasyonda kaydedilen pik akısların (yıllık maksimum akımların) bölgesellestirilmesi amacıyla indeks tipi bir model gelistirilmistir. Çalısma kapsamında, Türkiye'nin Kuzey Ege Bölgesi boyunca boyutsuz taskın degerlerinin bölgesel tahmini için dört ayrı bölgesellestirme seçenegi önerilmistir. Tüm seçenekler, istasyonlarda gözlenen boyutsuz taskınların iki parametreli bir lognormal toplumdan çekilmis örnekler oldugu varsayımına dayanmaktadır. lk yaklasım, bölgesel ortalama degiskenlik katsayılarına (BCvk; k=1,2); ikincisi, logaritmik standart sapmaların agırlıklı bölgesel ortalamalarına ( yk Bs ; k=1,2) dayanmaktadır. ki homojen alt bölgedeki boyutsuz bölgesel büyüme egrilerinin ordinatları olarak üçüncü yaklasımda T-tekerrürlü noktasal boyutsuz taskın tahminlerinin agırlıklı ortalamaları; dördüncü yaklasımda ise, bu tahminlerin medyanları kullanılmıstır. stasyonlardaki T=2, 5, 10, 20, 50 ve 100 yıl tekerrürlü tahminlere kıyasla bölgesel yaklasımların ortalama performansları, BIAS (oransal hata) ve RMSE (karesel ortalama hatanın karekökü) ölçütleri karsılastırılarak irdelenmistir. Kuzey Ege Bölgesi örnegine iliskin sayısal sonuçlar, Cv katsayılarının alansal degisiminin yüksek oldugu (heterojen bir bölge olan) I. Bölge'de dördüncü (istasyonlarda L-moment parametreleri kullanılarak hesaplanan T-tekerrürlü degerlerin meydanlarına dayanan) yaklasımın en güvenilir bölgesel tahminleri verdigini göstermektedir. Buna karsılık, Cv katsayılarının alansal degisimi düsük olan (nispeten homojen bölge) II. Bölge'de, klasik moment parametrelerinin kullanıldıgı dört yaklasım da daha iyi bölgesel tahminler vermektedir. Çalısmanın son bölümünde, T-yıl tekerrürlü boyutsuz degerlerden boyutlu taskın degerlerine geçis sırasında gerekli olan ortalama taskın-yagıs alanı ve standart sapma-yagıs alanı üstel iliskileri, hem dogrusal en küçük kareler (DEKK), hem de nonlineer en küçük kareler (NLEKK) yöntemiyle tüm bölge için belirlenmistir. Anahtar Kelimeler: Bölgesel Taskın Frekans Analizi (BTFA), indeks yöntemleri, yıllık maksimum akımlar, ortalama taskın-yagıs alanı iliskileri