Makedonya coğrafyasında sosyo-kültürel hayat (XIX. yüzyıl öncesi)

Tezin Konusu ?XVIII. Yüzyılda Makedonya Coğrafyası'nda Kültürel Hayat?tır. Makedonya coğrafyasını tanımlarken ülke ve coğrafî bölge terimlerini birbirinden ayırmak gerekmektedir.Tarih boyunca, beşeri açıdan bir kesişme noktası olan, batısında Arnavutların, kuzeyinde Sırpların, doğusunda Bulgarların yaşadığı, güney tarafının ise Helen dünyasına açıldığı Makedonya bölgesi değişik güç, kültür ve anlayışların kesiştiği çok hassas bir noktada bulunmaktadır. Makedonya, bu toplumların arasında bir köprü olabilecekken, çoğunlukla bir anlaşmazlık bölgesi halindedir. XVIII. yüzyılda, Makedonya coğrafyasının, Osmanlı İmparatorluğu idaresinde geçirdiği kültürel evrim, bu tezin konusunu oluşturmaktadır.Giriş bölümünde konunun coğrafî alanı belirlenerek Makedonya bölgesinin Osmanlı yönetimine girdiği zaman dilimine kadar geçirdiği tarihî sürece yer verilmiştir.Tezin Birinci Bölümünde Osmanlı yönetiminin Makedonya coğrafyasına hakim olduğu süreç ile birlikte uyguladığı kolonizasyon metodu sayesinde bölgenin Türkleştirilmesi çalışmaları anlatılmış, idarî yapılanma hakkında da bilgi verilmiştir.İkinci Bölümde Makedonya'da bulunan etnik gruplar hakkında derlenen bilgiler yer almaktadır. Bölgede yaşayanların, Osmanlı hakimiyeti döneminde günümüz anlamı ile etnik açıdan tanımlanmasının mümkün olmadığı vurgulanmıştır. Zira XVIII. yüzyıl göz önünde bulundurulduğunda hem Osmanlı yönetim mekanizması hem de Ortodoks inançlı Hıristiyan halk, dinsel ayrımın çok daha önemli olduğuna inanmaktaydı. XIX. yüzyıla gelindiğinde Balkanların tümünde olduğu gibi özellikle Makedonya'da etnik çoğunluk oluşturduğunu ispat etmeye çalışacak olan Sırp, Bulgar ve Yunanlıların faaliyetleri bu durumu açıkça ortaya koymaktadır. Batılı bilim adamlarınca yapılan etnik haritalar ve rakamsal veriler de bu etnik karmaşanın ne denli yoğun olduğunu gözler önüne sermektedir.Tezin Üçüncü Bölümü Makedonya coğrafyasında sosyal hayatı aydınlatmaya yöneliktir. Öncelikle kültür tanımı yapılmış, Osmanlı yönetiminin cemaatler stratejisine uygun olarak bölümlendirdiği Müslüman, Hıristiyan ve Yahudi halk arasında gündelik yaşama dair batıl inanışlar, ortak ziyaretgahlar vb. konusundaki verilerden bahsedilmiş, bilinenin aksine Osmanlı toplumundaki dinsel ayrımın, farklı dinlere mensup insanların bir arada yaşamasına ve kültürel açıdan birbirilerini etkilemesine engel olmadığı vurgulanmıştır. Yine aynı bölümde kültürlerin ortaya çıkmasında büyük etkisi olduğunu düşündüğümüz dil ve din konularına değinilmiş, diller ve dinler arası etkileşimin boyutları ortaya konulmuştur.Tezin son kısmında, kültürel etkileşimin önemli unsurlarından olan kent yaşamı, kent dokusundaki etkileşim, Makedonya denilince akla ilk gelen eşkıyalık olgusunun XVIII. yüzyıldaki boyutları ile yine aynı yüzyılı, Makedonya coğrafyası için çok önemli kılan ticarî hayatta yaşanan ivme ele alınmıştır. Bu ivme sayesinde Ortodoks tüccarlar zenginleşecek, Batı ile ilk defa ciddî temaslar kurma imkanı yakalayacaklardır. Batı zihniyetini algılamaya başlayan Osmanlı İmparatorluğu'nun Ortodoks tebaası, bu defa Batı ile kültürel ilişkiler içine girecek; yaşanan zihniyet değişimi, bir sonraki yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'ndan ayrılma fikir ve eylemlerinin fitilini ateşleyecektir. Aynı zihniyet değişimi zaman zaman kendi kiliseleri ile de fikirsel ayrılığa düşmelerine sebep olacaktır.Tezin sonuç kısmında bütün veriler göz önünde bulundurularak Osmanlı İmparatorluğu'nun bölge halkına bıraktığı etki ve bölge halkından etkilenme boyutu tartışılmıştır.