Masseter kasına botulinum toksin-a enjeksiyonunun tükürük akış hızı üzerindeki etkisini değerlendirme

Amaç: Bu çalışmanın ana amacı; masseter kasına botulinum toksin A enjeksiyonu uygulanan bruksizm hastalarında tedavi öncesi ve sonrası dönemde tükürük akış hızında meydana gelen değişimleri değerlendirmektir. İkincil amaçlar arasında; BTX-A enjeksiyonunun ağrı düzeyi, mandibular fonksiyon, ağız kuruluğu ile ilişkili hasta geri bildirimleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi yer almaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif klinik çalışmaya, Başkent Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız Diş ve Çene Cerrahisi Polikliniği'nde 1 Ocak 2022 ile 1 Eylül 2023 tarihleri arasında bruksizm tedavisi amacıyla masseter kasına botulinum toksin A enjeksiyonu uygulanan 44 hastanın verileri dâhil edilmiştir. Çalışma grubundaki her hastadan; enjeksiyon öncesi, enjeksiyonu takiben 1. hafta ve 1. ayda olmak üzere uyarılmamış tükürük toplama yöntemiyle tükürük örnekleri alınmış ve veriler kaydedilmiştir. Ayrıca hastalara mandibular fonksiyon bozukluğu ve ağız kuruluğu düzeylerini değerlendirmek amacıyla ilgili anket formaları uygulanmıştır. Uyarılmamış tükürük toplama yönteminin güvenilirliğini ve geçerliliğini değerlendirmek için eşit sayıda (n=44) kontrol grubu oluşturulmuş ve bu gruptaki hastalardan da enjeksiyon öncesi ile enjeksiyonu takiben 1. hafta ve 1. ay olmak üzere kayıt altına alınan tükürük örnekleri çalışmaya katılmıştır. Kaydedilmiş tükürük hacim değerleri, çalışma ve kontrol grupları arasında karşılaştırmalı istatistiksel analizlere tabi tutulmuştur. Bulgular: Araştırmaya dahil edilen 44 hastanın 37'si (%84,09) kadın, 7'si (%15,91) erkek hastadır. Hastaların yaş ortalaması 36,8±13,57 yıl (18-65 yıl) olarak hesaplandı. Çalışma ve kontrol grupları arasında cinsiyet ve yaş bakımından anlamlı fark bulunmamıştır. Çalışma grubunda tedavi öncesi, 1. hafta ve 1. ayda toplanan tükürük örneklerinin hacim değerleri karşılaştırıldığında tedavi öncesi tükürük hacim değeri 1,43±1,31 ml, 1. hafta tükürük hacim değeri 1,71±1,47 ml ve 1. ay tükürük hacim değeri 1,81±1,59 ml olarak ölçülmüştür. Tedavi öncesi hacim değeri, 1. hafta ve 1. ay hacim değerleri ile karşılaştırıldığında anlamlı düzeyde daha düşüktür (sırasıyla p=0,047, p=0.025). Kontrol grubu hacim değeri ile çalışma grubu hacim değerleri karşılaştırıldığında kontrol grubunun hacim değeri çalışma grubunun tedavi öncesi hacim değerine göre daha yüksektir. (p=0,045) Kontrol grubu hacim değeri ile çalışma grubu 1.hafta ve 1.ay hacim değerleri arasında istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Mandibular fonksiyon testi sonuçlarına göre ise; tedavi sonrasında, masseter kasına yapılan botulinum toksin A enjeksiyonunun sosyal aktivitelerde zorluk yaşayan hasta sayısını düşürürken normal katılım düzeyi sergileyen hasta oranını arttırmıştır. Isırma, çiğneme ve yutma gibi mekanik mastikasyon işlevlerinde, sert ve dayanıklı yiyecekleri işlerken zorlanma şiddeti genel olarak azalmış; "zorlanmayan" veya "az miktarda zorlanan" hasta oranları, "oldukça" ve "çok zorlanan" gruplara kıyasla belirgin biçimde yükselmiştir. Günlük aktiviteler, çalışma ve gülerken ortaya çıkan fonksiyonel kısıtlılıklar da tedavi sonrasında hafiflemiştir. Ağız kuruluğu anketi sonuçlarına göre de "ağız/boğaz kuruluğum yediğim yemeklerin türünü ve miktarlarını etkiliyor" ile "ağız/boğaz kuruluğum konforsuz hissettiriyor" önermelerine verilen yanıtlar istatistiksel olarak anlamlı biçimde iyileşmiştir. Tedavi sonrasında "tam olarak değil" yanıtı veren hasta sayısı artarken, "biraz", "oldukça" ve "kesinlikle" diyenlerin oranı azalmıştır. Sonuç: Çalışma bulguları, masseter kasına uygulanan botulinum toksin A enjeksiyonunun uyarılmamış tükürük akış hızında azalmaya yol açmadığını ortaya koymuştur. Buna karşın, tükürük akış hızında saptanan artış, eşzamanlı olarak gözlenen mandibular fonksiyon bozukluğu skorlarındaki iyileşme ışığında psikosomatik mekanizmalarla ilişkilendirilebilir. Yine de bu ilişkinin doğrudan nedensel boyutunu netleştirmek için farklı in vivo deneysel modellerde tekrarlanmış çalışmaların yapılması gerekmektedir. Bu tez çalışması Başkent Üniversitesi Tıp ve Sağlık Bilimleri Araştırma Kurulu ve Etik Kurulu tarafından onaylanmış (Proje no: D-KA 22/15) ve Başkent Üniversitesi Araştırma Fonunca desteklenmiştir. Anahtar Kelimeler: Botulinum Toksin-A, BTX-A, Bruksizm, Xerostomi, Uyarılmamış Tükürük Akış Hızı