Mesleki yaşam modelinin oluşturulması ve mesleki analizlerde kullanımı

ÖZETDoktora TeziMesleki Yaşam Modelinin Oluşturulması ve Mesleki Analizlerde KullanımıH. Şebnem SEÇERDokuz Eylül ÜniversitesiSosyal Bilimleri EnstitüsüÇalışma Ekonomisi ve Endüstri lişkileri Anabilim DalıDoktora ProgramıGeniş sosyal içeriğe sahip olan meslek olgusu, birey açısından birçokkonuda belirleyici olma gücünü uzun yıllardan beri devam ettirmektedir.Mesleklerin profesyonel nitelik kazanması ise, bu belirleyiciliğe bir yandan ivmekazandırmış diğer yandan içeriğini zenginleştirmiştir. Gerçekten de profesyonelmeslekte faaliyet gösteren bir kişinin, profesyonel eğilimler kazanması, busürecin ilk aşamasını oluşturmaktadır. Bireyin de profesyonelleşmesi sayesindemesleğin etki sınırlarının daha genişlemesi mümkün olmaktadır. Mesleki yaşamdüşüncesi de bu iki temel üzerinde yükselen bir yapıya sahiptir.Hem mesleğin hem de bu mesleğe üye bireyin profesyonel nitelik taşımasıhalinde, mesleğin değerleriyle uyumlu bir yaşamın sözkonusu olacağıdüşüncesini ileri süren bu çalışmada, profesyonel meslek olgusundan hareketedilmiştir. Mesleklere ilişkin teorik yaklaşımlar ve tarihsel gelişim ayrıntılıolarak değerlendirilmiştir. Profesyonelleşmenin nedenleri ve süreciincelendikten sonra, profesyonelleşme nitelik açısından sosyolojik ve psikolojikboyutta analiz edilmiştir. Mesleki ve bireysel profesyonelliğin içeriğindekibileşenlere ve literatürden kaynaklanan çeşitli varsayımlara dayanan meslekiyaşamın, çevre koşulları ile öğeleri belirlenmiş, model, işleyişi ve etkilerikapsamında kurgulanmıştır.Teorik çerçevede oluşturulan mesleki yaşam modeli, akademisyen,doktor ve avukat olmak üzere üç profesyonel meslek grubunun oluşturduğu birörneklemde karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş, böylelikle hem mesleki yaşamdüşüncesinin geçerliliği test edilmiş, hem de meslek grupları arasındakifarklılıklar ortaya çıkartılmıştır. Diğer yandan, yapısal eşitlik modellemesindenyararlanarak oluşturulan kuramsal model çerçevesinde, modelin bütünsel biryapı olarak birbiriyle uyumlu bileşenlere sahip olduğu ve bu bileşenlerinaralarında nedensel bir ilişkinin bulunduğu, meslek ayrımı olmaksızın bütünörneklemde desteklenmiştir. Bu sayede, mesleki yaşamın geçerli bir düşünceolduğu sonucuna ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: 1)Mesleki Yaşam 2)Profesyonel Meslekler 3) Profesyonelleşme4) Mesleki Profesyonellik 5) Profesyonel BireyIIIIV