Meşrutiyet öncesi dönemde gazetelere uygulanan yasaklar ve cezalar (1860-1876)

Osmanlı basın hayatı 1831 yılında çıkarılan Takvim-i Vekāyi ile başlamıştır. Sultan II. Mahmud döneminde çıkarılan bu gazete batılılaşma sürecindeki Osmanlı Devleti'nin kamuoyu oluşturmasında çok önemli bir rol üstlenmiştir. Takvim-i Vekāyi'den on yıl sonra Osmanlı Devleti'nin ikinci gazetesi olan Cerîde-i Havâdis 1840 yılında yayın hayatına başlamıştır. 1860 yılında Agâh Efendi'nin çıkardığı Tercüman-ı Ahvâl ile gazetecilik ve basın devlet tekelinden çıkmış, 1862'de yayınlanan Tasvir-i Efkâr ve 1867'de çıkarılan Muhbir gazetesi ile daha da güçlenmiştir. Tanzimat'ın yetiştirdiği genç nesil çıkardığı gazetelerle yönetime muhalefet etmiş ve bu hareket daha sonra Yeni Osmanlılar adını almıştır. Siyasî içerikli yazılar ve iktidara yönelik eleştiriler basında yer almaya başlayınca hükümet tarafından yeni hukukî düzenlemeler ve yasaklar getirilmiştir. 1864'te Matbuat Nizamnâmesi ve 1867'de yayınlanan Âlî Kararnâme ile basın susturulmaya çalışılmıştır. Muhbir, Utarit ve Tasvir-i Efkâr gibi gazeteler bu kararname ile kapatılırken, Terakki, Basiret ve Diyojen'e çeşitli cezalar verilmiştir. Ancak basın hiçbir şekilde susturulamamış, bu gazeteciler mücadelelerine yurt dışında devam etmişlerdir. Yeni Osmanlıların yurda dönmeleriyle birlikte Tanzimat'ın en güçlü yayın organı olan İbret gazetesi 1870'te yayınlanmıştır. Yayın hayatı boyunca çeşitli cezalara maruz kalan İbret, 1873'te Hadika gazetesi ile birlikte kapatılmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Basın, Sansür, Ali Kararname, Yeni Osmanlılar