Milli Mücadele komutanlarının anılarında Musul sorunu

Bu araştırmada 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşmasından sonra Musul'un işgal edilmesi ile başlayan ve 5 Haziran 1926'da imzalanan Ankara Antlaşması ile biten süreç ve bu süreçte Milli Mücadeleye katılmış olan komutanların görüşleri incelenmeye çalışılmıştır. Musul 11. Yüzyıldan itibaren Türk egemenliğine girmiştir. 1514 Çaldıran Seferi ile Osmanlı hâkimiyetine giren Musul, Osmanlı Devleti'nin Musul, Kerkük ve Süleymaniye sancaklarından oluşan bir vilayettir. Mondros Ateşkes Anlaşmasının ilan edilmiş olmasına rağmen, 1918'de İngilizler tarafından haksız yere işgal edilmiştir. Lozan'da İngilizler Musul'u Irak sınırları içerisine dahil ettirmeye çalışmışlar, Türkiye ise Musul'un Misak-ı Milli sınırları içerisinde olduğunu belirterek bunu reddetmiştir. Mondros Ateşkes Anlaşması imzalandıktan sonra Musul'un haksız yere işgale uğraması Milli Mücadele Komutanlarını da etkilemiş, komutanlar bu konu hakkındaki düşüncelerini her fırsatta dile getirmiş, kendilerine göre sorunun sebebini ve çözüm yollarını tartışmışlardır. Ancak TBMM ile İngiltere anlaşamadıkları için Lozan Antlaşması'nın imzalanması tehlikeye girmiştir. Lozan'da antlaşmanın imzalanabilmesi için Musul sorununun Lozan Görüşmeleri dışında, ikili görüşmelerle çözümlenmesine karar verilmiştir. İkili görüşmelerden de sonuç alınamayınca, sorunun çözümü Milletler Cemiyetine havale edilmiştir. Türkiye, ne yazık ki, üyesi dahi olmadığı Milletler Cemiyeti'nin aldığı karar doğrultusunda Musul'dan vazgeçmek zorunda kalmıştır. Diğer taraftan 5 Haziran 1926 tarihinde Türkiye, Irak ve İngiltere arasında imzalanan Ankara Anlaşması ile Irak petrolleri gelirlerinin %10'unun 25 yıl süre ile Türkiye'ye ödenmesi garanti altına alınmışsa da, Türkiye 1958 sonrasında bu hakkından faydalanamamıştır. Anahtar Kelimeler: Musul Sorunu, Milli Mücadele Komutanları, Lozan Konferansı,Haliç Konferansı, Ankara Anlaşması.