Nepeta congesta fisch. & mey. var. congesta fisch. & mey. üzerinde fitokimyasal ve biyoaktivite çalışmaları

Bu çalışmada, Eskişehir'den toplanan endemik bir tür olan N. congesta Fisch & Mey. var. congesta Fisch & Mey. (Lamiaceae) bitkisinin toprak üstü kısımlarından hazırlanan farklı polaritedeki ekstrelerin (hekzan, kloroform, etil asetat, metanol) ve infüzyonun toplam fenolik madde miktarı spektrofotometrik metotla, fenolik asit miktarları ters-faz YBSK-DAD ile belirlenmiştir. Ayrıca farklı polaritedeki ekstrelerin antioksidan aktiviteleri, DPPH• serbest radikal süpürücü etki, ABTS•+ katyon radikali süpürücü etki, metal şelatlama kapasitesi ile birlikte asetilkolinesteraz ve butirilkolinesteraz enzim inhibisyonu aktiviteleri tayin edilmiştir. MBD-KFME tekniğiyle ekstre edilen uçucu yağın analizi GK-KS/AİD ile gerçekleştirilmiştir. Toplam uçucu yağın (%97.8) bileşiminde ana bileşenler olarak 1,8-sineol (%61.7) ve β-Burbonen (%12.4) tespit edilmiştir. Toplam fenolik madde miktarları yüksek olan infüzyon ve metanol ekstrelerinin YBSK- DAD yöntemi ile tayin edilen başlıca fenolik asitleri, tüm Lamiaceae türlerinde olduğu gibi rozmarinik asit olarak tayin edilmiştir. Aynı ekstrelerin DPPH•, ABTS• + ve metal şelatlama kapasiteleri daha yüksek tespit edilirken, daha apolar olan hekzan ve etil asetat ekstrelerinin ise asetilkolinesteraz ve butirilkolinesteraz inhibitör aktiviteleri yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak, ülkemiz için endemik bitki türlerinden biri olan N. congesta var. congesta'nın farklı polaritedeki ekstrelerinin toplam fenolik madde miktarları, fenolik asit bileşimleri, antioksidan aktiviteleri ile asetilkolinesteraz ve butirilkolinesteraz inhibitör aktiviteleri karşılaştırmalı olarak ilk kez bu çalışmada sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Nepeta congesta var. congesta, Lamiaceae, Antioksidan, Anti-Alzheimer, Rozmarinik asit.