Nüzûl-sîret bağlamında Hz. Meryem kıssası

İnsan, kendi hayatında karşılığını bulduğu olay ve durumları gözlemleyerek kendine model alan/ders çıkaran bir varlıktır. İnsanlara hidayet rehberi olarak gönderilen Kur'ân, insanın bu durumuna uygun bir anlatım yöntemi olarak kıssaları kullanmıştır. Kur'ân'ın nüzûl döneminde Hz. Peygamber ve ilk muhatap toplumun kıssalarda buldukları anlam da kendi hayat tecrübeleriyle irtibatlı görünmektedir. Bu nedenle çalışmamız, Hz. Meryem kıssasının nüzûl-sîret bağlamında anlaşılmasına dairdir. Kur'ân'da Hz. Meryem kıssası, oğlu Hz. İsa kıssası ile birlikte zikredilmiştir. Ancak Hz. Meryem'i, Hz. İsa kıssası ile paralel bağlamda okumanın tez sınırlarını zorlayacağı düşüncesiyle çalışmamızda, özellikle Hz. Meryem'in yaşamına dair anlatım ön planda tutulmuş, Hz. İsa hakkındaki bilgilere kısaca yer verilmiştir. Hz. Meryem kıssasını inzâl edildiği dönem bağlamında inceleyen çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Kur'ân kıssalarının önemi anlatılmış ve kıssalar hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümde ise Hz. Meryem kıssasını en geniş şekilde ele alan Meryem ve Âl-i İmrân sûreleri incelenmiştir. Biri Mekke'de diğeri Medine'de inzâl edilen bu sûrelerin ihtiva ettiği mesajları fark etme adına bu iki şehrin tarihi ve kültürü, sosyal ve dinî yapısı hakkında bilgiler verilmiştir. Ayrıca Hz. Meryem, Yahudilikte ve Hıristiyanlıkta önemli bir karakter olduğu için kıssanın indirildiği dönemlerde Ehl-i kitapla ilişkilere de temas edilmiştir. Son olarak kıssanın, her iki dönemde de nüzûl süreci içinde değerlendirilmesi yapılmıştır. Sûrelerin nüzûl sırası göz önüne alındığında Hz. Meryem'in hayatına dair detaylı anlatımın bulunduğu ilk yer, Mekke'de nâzil olan Meryem sûresidir. Bu sûre erken dönemde inmiş olmasına rağmen Hz. Meryem'in hayatının çocukluk çağını değil, Hz. İsa'ya hamile kaldığı dönemi anlatmaktadır. Hz. Meryem'in doğumu ve yetişmesi ile ilgili bazı bilgilerin ise Medine'de nâzil olan Âl-i İmrân sûresinde bildirildiği görülmektedir. Nüzûl-sîret ilişkisi bağlamında düşünüldüğünde, Kur'ân kıssalarının tarihî birer malumat sunma ya da kronolojik sıraya göre hareket etme gibi bir gayesinin olmadığı gözlemlenmektedir. Bu sebeple Hz. Meryem'in hayatı, kendi kronolojik tarihi içerisinde değil; Kur'ân'ın kronolojisi dikkate alınarak araştırılmıştır. Mekke'de tevhid inşasının bir aşaması olarak görülebilecek anlatımlar bulunurken, Medine'de sosyal ilişkiler kapsamında değerlendirilebilecek aktarımlar, kıssaların verilmek istenen mesaja uygun bir formda arz edilmesinin de bir örneğini sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Kıssa, Nüzûl-Sîret, Meryem, Ehl-i Kitap.