Obstrüktif uyku apne sendromu olan hastalarda gündüz aşırı uykululuk ve kognitif fonksiyonların değerlendirilmesi

Amaç: Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Uyku Bozuklukları Laboratuvarına başvuran hastalarda obstrüktif uyku apne sendromu ile gündüz aşırı uykululuk ve kognitif fonksiyon bozuklukları sıklığının araştırılması, bu hastalarda obstrüktif uyku apne sendromunun şiddeti, noktürnal hipoksi, yaş, cinsiyet ve komorbidite gibi faktörler ile gündüz aşırı uykululuk ve kognitif fonksiyon bozuklukları arasındaki ilişkinin gösterilmesi. Materyal-Metod: Prospektif olarak yürütülmüş olan çalışmamıza 01.07.2019 ile 30.09.2019 tarihleri arasında Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Uyku Bozuklukları Laboratuvarında yatan, çalışmaya katılmayı kabul eden hastalar dahil edilmiştir. On sekiz yaşından küçük olanlar, en az 5 yıl eğitim almamış olanlar, PSG ile santral uyku apne sendromu, üst solunum yolu rezistans sendromu tanısı konulanlar, herhangi bir sisteme ait malignitesi olanlar, herhangi bir ek hastalığa bağlı hipoksemisi olanlar, tanı konulmuş psikyatrik hastalığı olanlar, psikyatrik hastalık nedeniyle ilaç kullananlar, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı olanlar, unstabil kardiyovasküler hastalığı olanlar, serebrovasküler olay geçirmiş hastalar ve hipotroidisi olanlar çalışmaya dahil edilmedi. Polisomnografi testine tabi olacak hastalarımızdan işlem günü ve işlem öncesi uygun detaylı anamnez alınmıştır. Hastalardan 5 dakika arayla iki defa istirahat tansiyon değerleri mm-Hg cinsinden ölçüldü, her iki ölçümün sistolik ve diyastolik tansiyon değerlerinin aritmetik ortalaması baz alındı. Hastaların bel ve boyun çevreleri santimetre cinsinden, ağırlıkları kilogram cinsinden ölçüldü. Hastaların gündüz aşırı uykululuk düzeyleri 'Epworth Uykululuk Skalası' ,bilişsel performansı 'Standardize Mini Mental Test (SMMT)' kullanılarak değerlendirildi. Polsomnografi test sonuçlarına göre hastalar Apne-Hipopne İndeksi (AHİ) <5/h(basit horlama), 5-15/h(hafif uyku apnesi), 16-30/h(orta uyku apnesi) ve >30/h(ağır uyku apnesi) olarak gruplandırılmıştır. İstatistik verilerinin hesaplanmasında SPSS 18 programı kullanıldı. İstatistik anlamlılık p < 0.05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastaların 97 (% 87,4) si erkek 14(%12,6) ü kadınlardan oluşmaktaydı. Tüm hastalar arasında 103 hasta OUAS olarak değerlendirildi ve çalışmamızda OUAS sıklığı % 92,7 olarak değerlendirildi. Hastalarımızın 8 (% 7,2)'i basit horlama, 34 (%30,6)'ü hafif OUAS, 23 (% 20,7)'ü orta OUAS ve 46 ( % 41,4 )'sı ağır OUAS olarak değerlendirildi. Tüm hastalar arasında Gündüz aşırı uykululuk hali (GAUH) 40(%36) hastada saptandı. Obezitenin GAUH olan hastalarda istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek oranda olduğu bulunmuştur. Yine gündüz aşırı uykululuk hali olan hastaların 37'sinde (%92,5)'inde OUAS saptanmış, bu hastaların 13 (%35, 1)'ünde hafif OUAS, 5 (%13,5)'inde orta OUAS, 19 (%51,3)'unda ağır OUAS tespit edilmiştir. Ancak OUAS'ın varlığı ve ağırlık derecesi GAUH olan ve olmayan gurupta istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermemiştir.Katılımcılara uygulanan Standardize Mini Mental Test (SMMT) sonucunda katılımcıların 26 (% 23,4) sında hafif kognitif bozukluk bulunurken, 85 (%76.6) inde kognitif bozukluk saptanmadı. Kadın cinsiyet, ilkokul mezunu olma, obezite, DM, kardiyovasküler hastalık, hipertansiyon ve antihipertansif ilaç kullanımının SMMT puanı üzerine etkisi istatistiksel olarak anlamlı görüldü.. Hafif kognitif bozukluk saptanan 26 hastanın 25'inde OUAS olduğu tespit edilmiş olup bunların 1(%3,8)'inde basit horlama, 6(%23,1) ında hafif OUAS, 6(%23,1)'ında orta OUAS, 13(%50)'ünde ağır OUAS olduğu görüldü. Çalışmamıza katılan ve Ağır OUAS tespit edilen 46 hastanın 33(%71,7) ünde SMMT puanı normal iken bu gurupta 13(%28,2) hastada hafif kognitif bozukluk mevcuttu. Kognitif fonksiyon bozukluğu olan gurupta yaş, bel çevresi, BMI, sistolik TA, oksijen desatürasyon indeksi ve desatüre (SO2<%90) kalma süresi daha yüksekti ve aradaki fark istatistiksel bakımdan anlamlı idi. Sonuç: OUAS'ın dikkat, hafıza ve yürütücü işlevleri kapasayan bilişsel fonksiyonlardaki eksikliklerden sorumlu olduğunu bulduk. Bu bulgular konuyla ilgili uluslararası literatürle uyumludur. OUAS'lı hastaların yanında sağlıklı kontrol gurubunun olmaması ve farklı ağırlıktaki OUAS guruplarında hasta sayılarının az olması çalışmanın en önemli kısıtlılıklarındandır. Daha çok sayıda hasta ve kontrol guruplarıyla yapılacak çalışmalar nörodejeneratif etkilenmeyi net bir şekilde ortaya koyarak, uyku tıbbına, önleyici sağlık hizmetleri konusunda da bir alan açacağını düşünmekteyiz.