Ortaokul öğrencilerinin sosyobilimsel konulara ilişkin görüşlerinin SEE-SEP modeli ile incelenmesi: Uzay araştırmaları örneği

Uzay araştırmaları, potansiyel faydaları ve olası riskleri ekseninde ele alınan sosyobilimsel konulardan biridir. Bilimsel ve teknolojik katkılarının yanı sıra toplumsal, çevresel, ekonomik, etik ve politik etkileriyle de gündemde yer almaktadır. Uzay araştırmalarının bu çok boyutlu yapısı, bireylerin konuyu farklı bakış açılarıyla değerlendirmelerine neden olmaktadır. Bu nedenle, bireylerin uzay araştırmalarına ilişkin görüşlerini incelerken çok boyutlu bir bakış açısı sunan kuramsal çerçevelere ihtiyaç duyulmaktadır. Chang Rundgren ve Rundgren (2010) tarafından geliştirilen SEE-SEP modeli, bireylerin uzay araştırmalarına ilişkin görüşlerini çok boyutlu bir bakış açısı ile incelemeye imkân tanıyan bir yaklaşım olarak araştırmada tercih edilmiştir. Bu bağlamda, araştırmanın amacı, 7. sınıf öğrencilerinin uzay araştırmalarına ilişkin görüşlerinin SEE-SEP modeli temel alınarak incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Düzce ili Merkez ilçesindeki bir ortaokulda iki farklı şubede öğrenim gören 44 7. sınıf öğrencisi oluşturmuştur. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmanın verileri öğretim süreci öncesi, öğretim uygulamaları sonrası ve film gösterimi sonrası olmak üzere üç farklı görüş formu ile toplanmıştır. Görüş formlarından elde edilen veriler, nitel veri analizi yöntemlerinden içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçları, sosyobilimsel konu temelli öğretimin öğrencilerin uzay araştırmalarına ilişkin görüşleri üzerinde etkili olduğunu ortaya koymuştur. Öğretim süreci öncesinde öğrenciler uzay araştırmalarına ilişkin görüşlerini gerekçelendirirken bilimsel ve politik boyutları daha fazla kullanmış; bilimsel bilgi edinme ve uluslararası prestij elde etme gibi fayda odaklı gerekçeler sunarak uzay araştırmalarına bütçe ayrılmasını desteklemiştir. Öğretim süreci sonrasında ise öğrenciler uzay araştırmalarına ilişkin görüşlerini gerekçelendirirken bilimsel, toplumsal, ekonomik ve etik boyutları daha fazla kullanmış; uzay araştırmalarına bütçe ayrılmasını bilimsel katkılar, toplumsal faydalar, ekonomik getiriler ve etik riskler kapsamında fayda-risk ekseninde değerlendirmiştir. Sonuç olarak, sosyobilimsel konu temelli öğretim öğrencilerin uzay araştırmalarının potansiyel faydalarına ve olası risklerine ilişkin farkındalık kazanmalarına ve uzay araştırmalarını çok boyutlu bir bakış açısıyla daha kapsamlı bir biçimde değerlendirmelerine katkı sağlamıştır. Araştırmanın sonuçları, sosyobilimsel bir konu olarak uzay araştırmalarının öğrencilerin çok boyutlu düşünme becerilerinin geliştirilmesi açısından etkili bir kaynak olduğunu göstermektedir. Ayrıca, alan yazında uzay araştırmalarına ilişkin öğrenci görüşlerinin SEE-SEP modeli temel alınarak incelendiği herhangi bir çalışmanın olmaması da mevcut çalışmanın alan yazında önemli bir boşluğu dolduracağını ortaya koymaktadır. Anahtar Sözcükler: Görüş Formu, SEE-SEP Modeli, Sosyobilimsel Konular, Uzay Araştırmaları